انتقال آب، راه‌حل تنش آبي فارس نيست_کویر دانش

فارس از جمله استان‌هاي كشور محسوب مي‌بشود كه با تنش آبي و چالش تامين منبع های مورد نياز براي مصارف شرب و كشاورزي روبه رو است. مسوولان محلي و نمايندگان فارس بر اجراي مطرح‌ انتقال آب براي حل اين چالش اصرار دارند. فارس، حداقل چهار سال پياپي خشكسالي را توانایی كرده و از جمله استان‌هاي كشور است كه با تنش آبي روبه رو می باشند. نمايندگان مجلس و مسوولان استاني، همانند برخي از همتايان خود در ديگر استان‌ها، براي حل اين چالش بر تكميل مطرح انتقال آب تاكيد مي‌كنند. از ميان پنج مطرح انتقال آب كه در دست اجرا قرار دارد، آخرين خط قرار است آب را از هرمزگان به فارس رساند. مسير آن هم از پارسيان اغاز مي‌بشود، از لامرد، جويم و شهرستان‌هاي جنوب فارس و سروستان مي‌گذرد و به آباده مي‌رسد.

تبعات محيط زيستي انتقال آب در كشور

محسن موسوي فعال آب و محيط زيست در اين باره به تجارت نيوز او گفت: عموما دولت‌ها علاقه زيادي به مطرح‌هاي سخت‌افزاري دارند؛ در حالي كه راه‌حل بحران آب، برنامه‌هاي مديريتي و فرهنگسازي است. خط شماره 5 انتقال آب، كه مبدا و مقصد آن در پارسيان استان هرمزگان و آباده استان فارس قرار دارد، از نزدیک به سه سال پيش با سرمايه‌گذاري قسمت خصوصي اغاز شده است؛ اما اين مطرح، علاوه بر آسيب‌هاي محيط زيستي كه در پي دارد، از نظر اقتصادي هم به صرفه نيست. او افزود: مطرح‌هاي انتقال آب، بدون شك تبعات زيست محيطي دارند؛ چرا كه از ميان مناطق تحت حفاظت سازمان محيط زيست عبور مي‌كنند. در نتيجه به حيات وحش و به ويژه به كرانه و سواحل مبدا آسيب مي‌زنند. از سوي ديگر، او گفت و گو هزينه مطرح هم مهم است. شهروندان، براي هر مترمكعب آب شرب كمتر از هزار تومان مي‌پردازند. در حالي كه توليد هر مترمكعب آب شيرين شده در جوار دريا، نزدیک به 50 تا ۶۰ هزار تومان هزينه دارد. اين رقم، در طول مسير انتقال آب به 200 تا ۴۰۰ هزار تومان افزايش مي‌يابد.

بدون تامين منبع های مالي انتقال آب ممكن نيست

به حرف های اين فعال آب و محيط زيست، طبيعي است كه شهروندان توان پرداخت چنين هزينه‌اي را ندارند و دولت بايد در لوايح بودجه سالانه براي آن يارانه تعريف كند. اين در حالي است كه همين امروز، كارخانه‌هاي آب شيرين‌كن نزدیک به سه هزار ميليارد تومان از دولت طلبكار می باشند. در واقع اين شركت‌ها كه تقريبا همگي خصوصي محسوب مي‌بشود، بايد مابه‌التفاوت هزينه توليد آب را از منبع های دولتي دريافت كنند اما هميشه كمبود بودجه در اين زمينه وجود دارد. موسوي اظهار داشت: دولت بايد پيش از اجراي هر مطرح جديدي در زمينه انتقال آب، منبع های مالي ملزوم را براي تامين هزينه‌هاي آن تعريف كند. نكته اينجاست كه چهار خط نخست انتقال آب، با هداف تامين منبع های آبي مورد نياز برخي معادن، از جمله گل گهر سيرجان، چادرملو يزد و سرچشمه كرمان احداث شده‌اند و هزينه آنها را شركت‌هاي بزرگ معدني تقبل كردند. اما خط 5 انتقال آب براي مصارف شرب است و در رابطه منبع های مالي مورد نياز آن ابهام وجود دارد.

آب شيرين شده، براي شرب و كشاورزي  مناسب نيست

او در جواب به اين سوال كه آيا از آب انتقال يافته مي‌توان در حوزه كشاورزي هم منفعت گیری كرد او گفت: مساله هزينه در اين حوزه اهميت بيشتري پيدا مي‌كند؛ چرا كه تعرفه آب كشاورزي، به مراتب كمتراز مصارف آشاميدني است. آب گراني كه كارخانه‌هاي شيرين‌سازي توليد مي‌كنند، اصلا براي كشاورزي به صرفه نيست. شايد بتوان از آن براي كشت گلخانه‌اي در ساحل منفعت گیری كرد اما انتقال آن توجيه اقتصادي ندارد. حتي اگر اصراري براي اجراي مطرح‌هاي انتقال آب وجود داشته باشد، آنها بيشتر براي منفعت گیری معادن و صنايع كاربرد دارند و در حوزه‌هاي شرب و كشاورزي، ابتدا دولت و مجلس بايد منبع های مالي آن را اشکار كنند.

دولت‌ها به احداث سد و انتقال آب بيشتر از فرهنگسازي علاقه دارند

موسوي در قسمت ديگري از سخنان خود با اشاره به اصرار مسوولان براي انتقال آب و اجراي پروژه‌هايي از اين دست افزود: مساله اين است كه دولت‌ها به عمل های و مطرح‌هاي سخت‌افزاري بيشتر از برنامه‌هاي نرم‌افزاري علاقه دارند. در واقع آنها به جستوجو «احداث» سازه‌ها و تجهيزاتي می باشند كه به چشم مي‌آيند؛ از جمله انواع سدها يا خطوط لوله انتقال آب. برنامه‌هاي نرم‌افزاري اما شامل عمل های مديريتي، فرهنگسازي و جذب مشاركت‌هاي اجتماعي مي‌شوند. اين مطرح‌ها، از يك سو، نمود ظاهري چنداني ندارند و از سوي ديگر، زمان‌بر می باشند؛ به همين دليل مديران به اجراي آنها علاقه‌مند نيستند. او او گفت: در حالي كه راه‌حل چالش‌هاي آبي همين مطرح‌هاي نرم‌افزاري می باشند؛ نه مطرح‌هاي انتقال آب. تاكنون در استان فارس، چندين سد بزرگ احداث شده‌اند و با راه‌اندازي آنها حجم مصرف آب نيز افرايش يافته است. دولت مي‌تواند با جلب مشاركت مردمي و مديريت مصرف، چالش‌‎ تنش آبي را بر طرف كند. براي مثال، اگر دولت تصمیم داشته باشد با احداث خط انتقال، ۱۵۰ ميليون متر مكعب آب را با هزينه گزاف، تامين كند، همين حجم با 10 درصد صرفه‌جويي در حوزه آبريز رودخانه كر به دست مي‌آيد. اما متاسفانه، دولت‌ها به جستوجو اجراي برنامه‌هاي نرم‌افزاري و مديريتي نيستند و تمركز خود را بر مطرح‌هايي چون سدسازي و انتقال آب گذاشته‌اند.