انتقال آب، راه‌حل تنش آبی فارس نیست_کویر دانش

فارس از جمله استان‌های کشور محسوب می‌بشود که با تنش آبی و چالش تامین منبع های مورد نیاز برای مصارف شرب و کشاورزی روبه رو است. مسوولان محلی و نمایندگان فارس بر اجرای مطرح‌ انتقال آب برای حل این چالش اصرار دارند. فارس، حداقل چهار سال پیاپی خشکسالی را توانایی کرده و از جمله استان‌های کشور است که با تنش آبی روبه رو می باشند. نمایندگان مجلس و مسوولان استانی، همانند برخی از همتایان خود در دیگر استان‌ها، برای حل این چالش بر تکمیل مطرح انتقال آب تاکید می‌کنند. از میان پنج مطرح انتقال آب که در دست اجرا قرار دارد، آخرین خط قرار است آب را از هرمزگان به فارس رساند. مسیر آن هم از پارسیان اغاز می‌بشود، از لامرد، جویم و شهرستان‌های جنوب فارس و سروستان می‌گذرد و به آباده می‌رسد.

تبعات محیط زیستی انتقال آب در کشور

محسن موسوی فعال آب و محیط زیست در این باره به تجارت نیوز او گفت: عموما دولت‌ها علاقه زیادی به مطرح‌های سخت‌افزاری دارند؛ در حالی که راه‌حل بحران آب، برنامه‌های مدیریتی و فرهنگسازی است. خط شماره ۵ انتقال آب، که مبدا و مقصد آن در پارسیان استان هرمزگان و آباده استان فارس قرار دارد، از نزدیک به سه سال پیش با سرمایه‌گذاری قسمت خصوصی اغاز شده است؛ اما این مطرح، علاوه بر آسیب‌های محیط زیستی که در پی دارد، از نظر اقتصادی هم به صرفه نیست. او افزود: مطرح‌های انتقال آب، بدون شک تبعات زیست محیطی دارند؛ چرا که از میان مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست عبور می‌کنند. در نتیجه به حیات وحش و به ویژه به کرانه و سواحل مبدا آسیب می‌زنند. از سوی دیگر، او گفت و گو هزینه مطرح هم مهم است. شهروندان، برای هر مترمکعب آب شرب کمتر از هزار تومان می‌پردازند. در حالی که تولید هر مترمکعب آب شیرین شده در جوار دریا، نزدیک به ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان هزینه دارد. این رقم، در طول مسیر انتقال آب به ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان افزایش می‌یابد.

بدون تامین منبع های مالی انتقال آب ممکن نیست

به حرف های این فعال آب و محیط زیست، طبیعی است که شهروندان توان پرداخت چنین هزینه‌ای را ندارند و دولت باید در لوایح بودجه سالانه برای آن یارانه تعریف کند. این در حالی است که همین امروز، کارخانه‌های آب شیرین‌کن نزدیک به سه هزار میلیارد تومان از دولت طلبکار می باشند. در واقع این شرکت‌ها که تقریبا همگی خصوصی محسوب می‌بشود، باید مابه‌التفاوت هزینه تولید آب را از منبع های دولتی دریافت کنند اما همیشه کمبود بودجه در این زمینه وجود دارد. موسوی اظهار داشت: دولت باید پیش از اجرای هر مطرح جدیدی در زمینه انتقال آب، منبع های مالی ملزوم را برای تامین هزینه‌های آن تعریف کند. نکته اینجاست که چهار خط نخست انتقال آب، با هداف تامین منبع های آبی مورد نیاز برخی معادن، از جمله گل گهر سیرجان، چادرملو یزد و سرچشمه کرمان احداث شده‌اند و هزینه آنها را شرکت‌های بزرگ معدنی تقبل کردند. اما خط ۵ انتقال آب برای مصارف شرب است و در رابطه منبع های مالی مورد نیاز آن ابهام وجود دارد.

آب شیرین شده، برای شرب و کشاورزی  مناسب نیست

او در جواب به این سوال که آیا از آب انتقال یافته می‌توان در حوزه کشاورزی هم منفعت گیری کرد او گفت: مساله هزینه در این حوزه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که تعرفه آب کشاورزی، به مراتب کمتراز مصارف آشامیدنی است. آب گرانی که کارخانه‌های شیرین‌سازی تولید می‌کنند، اصلا برای کشاورزی به صرفه نیست. شاید بتوان از آن برای کشت گلخانه‌ای در ساحل منفعت گیری کرد اما انتقال آن توجیه اقتصادی ندارد. حتی اگر اصراری برای اجرای مطرح‌های انتقال آب وجود داشته باشد، آنها بیشتر برای منفعت گیری معادن و صنایع کاربرد دارند و در حوزه‌های شرب و کشاورزی، ابتدا دولت و مجلس باید منبع های مالی آن را اشکار کنند.

دولت‌ها به احداث سد و انتقال آب بیشتر از فرهنگسازی علاقه دارند

موسوی در قسمت دیگری از سخنان خود با اشاره به اصرار مسوولان برای انتقال آب و اجرای پروژه‌هایی از این دست افزود: مساله این است که دولت‌ها به عمل های و مطرح‌های سخت‌افزاری بیشتر از برنامه‌های نرم‌افزاری علاقه دارند. در واقع آنها به جستوجو «احداث» سازه‌ها و تجهیزاتی می باشند که به چشم می‌آیند؛ از جمله انواع سدها یا خطوط لوله انتقال آب. برنامه‌های نرم‌افزاری اما شامل عمل های مدیریتی، فرهنگسازی و جذب مشارکت‌های اجتماعی می‌شوند. این مطرح‌ها، از یک سو، نمود ظاهری چندانی ندارند و از سوی دیگر، زمان‌بر می باشند؛ به همین دلیل مدیران به اجرای آنها علاقه‌مند نیستند. او او گفت: در حالی که راه‌حل چالش‌های آبی همین مطرح‌های نرم‌افزاری می باشند؛ نه مطرح‌های انتقال آب. تاکنون در استان فارس، چندین سد بزرگ احداث شده‌اند و با راه‌اندازی آنها حجم مصرف آب نیز افرایش یافته است. دولت می‌تواند با جلب مشارکت مردمی و مدیریت مصرف، چالش‌‎ تنش آبی را بر طرف کند. برای مثال، اگر دولت تصمیم داشته باشد با احداث خط انتقال، ۱۵۰ میلیون متر مکعب آب را با هزینه گزاف، تامین کند، همین حجم با ۱۰ درصد صرفه‌جویی در حوزه آبریز رودخانه کر به دست می‌آید. اما متاسفانه، دولت‌ها به جستوجو اجرای برنامه‌های نرم‌افزاری و مدیریتی نیستند و تمرکز خود را بر مطرح‌هایی چون سدسازی و انتقال آب گذاشته‌اند.