بیماری التهابی روده (IBD) با نوسانات بین دوره‌های فعال و خاموشی ظاهر شده و می‌تواند کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. عواملی چون پیشینه ژنتیکی، اختلال در سیستم ایمنی، رژیم غذایی نامناسب، استرس مزمن و تغییرات میکروبیوم روده در بروز و تشدید این بیماری نقش دارند.
چرا رژیم غذایی در مدیریت IBD تعیین‌کننده است؟
اگرچه تغذیه به تنهایی عامل ایجاد IBD نیست، اما در پیشگیری از عود بیماری، کنترل علائم و ارتقای کیفیت زندگی نقش محوری ایفا می‌کند. توصیه‌های تغذیه‌ای باید بر اساس مرحله بیماری (حاد یا بهبودی) تنظیم گردد. در ادامه مهم‌ترین اصول تغذیه‌ای برای بیماران IBD آورده شده است:
🔗 بیشتر بخوانید: ۵ ماده غذایی سرشار از ویتامین D می باشند و برای سلامت ضروری_کویر دانش
مدیریت مصرف فیبر بر اساس فاز بیماری
در دوره‌های فعال بیماری، کاهش مصرف فیبرهای نامحلول —مانند سبوس، غلات کامل، میوه‌ها و سبزیجات خام— باعث تسکین علائم گوارشی می‌شود. در مقابل، در فاز بهبودی می‌توان با افزایش فیبرهای محلول مانند جو دوسر، سیب و موز، عملکرد روده را بهبود بخشید.
انتخاب چربی‌های سالم به جای چربی‌های التهابی
مصرف چربی‌های اشباع و ترانس (موجود در فست‌فود، غذاهای فرآوری‌شده، روغن جامد، کره و مارگارین) با افزایش التهاب و اختلال در میکروبیوم روده همراه است. جایگزینی این موارد با چربی‌های سالم همچون روغن زیتون و کانولا توصیه می‌شود. همچنین بهتر است از مصرف بیش از حد روغن آفتابگردان و ذرت —به دلیل محتوای بالا از امگا-۶ پرهیز شود.
🔗 بیشتر بخوانید: داروهایی که جهت افزایش فشارخون می‌شوند_کویر دانش
اسیدهای چرب امگا-۳: ضدالتهاب طبیعی
اسیدهای چرب امگا-۳ دارای خواص ضدالتهابی قوی هستند و می‌توانند در کاهش علائم IBD موثر باشند. منابع اصلی شامل ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان و دانه چیا می‌باشند.
پروتئین: پیشگیری از سوتغذیه در فاز حاد
در مرحله حاد بیماری و برای پیشگیری از سوتغذیه، دریافت پروتئین از منابعی چون تخم‌مرغ، مرغ، گوشت، ماهی و حبوبات (در صورت تحمل) ضروری است. مصرف گوشت قرمز به دلیل پتانسیل التهابی باید به یک تا دو بار در هفته محدود گردد.
شناسایی و حذف غذاهای محرک شخصی
برخی بیماران با مصرف لبنیات (در صورت عدم تحمل لاکتوز)، غذاهای تند و پرادویه، قهوه، نوشیدنی‌های گازدار، مواد نفاخ، غذاهای چرب و سرخ‌شده و نوشیدنی‌های انرژی‌زا تشدید علائم را تجربه می‌کنند. شناسایی و حذف موقت یا دائمی این موارد می‌تواند تدبیر حمایتی موثری باشد.
پروبیوتیک‌ها: حمایتی برای فلورا روده
پروبیوتیک‌ها با بهبود فلورا میکروبی روده و کاهش التهاب کمک‌کننده هستند. مصرف مکمل‌های پروبیوتیک و لبنیات غنی‌شده با آن از مهم‌ترین راه‌های دریافت این میکروارگانیسم‌های مفید محسوب می‌شود.
محدود کردن قندهای ساده و شیرین‌کننده‌های مصنوعی
قند، شکر، نوشابه‌ها (حتی رژیمی)، آبمیوه‌های صنعتی، شیرینی‌ها، بیسکویت‌ها و موارد مشابه با اختلال در تعادل میکروبیوم، افزایش التهاب و نفوذپذیری روده همراه هستند و باید محدود شوند.
ویتامین D: نقش دوگانه در پیشگیری و کنترل
کمبود ویتامین D هم در بروز IBD و هم در عود و تشدید بیماری نقش دارد. برای تعیین دوز مناسب مکمل‌سازی، مشورت با متخصص تغذیه یا پزشک معالج ضروری است.
