تازه‌ترین جنگنده‌های روسی: بررسی ۵ فروند پیشرفته از سو-۵۷ تا میگ-۳۵

دکترین جنگ‌های مدرن بر تسلط هوایی پافشاری دارد و جنگنده‌ها کلید دستیابی به این برتری محسوب می‌شوند. پس از دهه‌ها تجربه، آزمون و خطا در دوران جنگ سرد — دورانی که در آن شوروی برخی از افسانه‌ای‌ترین جنگنده‌های تاریخ هوانوردی را آفرید — روسیه اکنون یک صنعت قدرتمند هوافضا擁有 دارد که قادر است جنگنده‌های پیشرفته را در مقیاس وسیع طراحی و تولید کند. هرچند بخش عمده‌ای از ناوگان نیروی هوایی روسیه تا به امروز از هواپیماهای دوره شوروی تشکیل شده، اما در سال‌های اخیر مدل‌های جدیدی نیز به خدمت گرفته شده‌اند که بیشتر آن‌ها نسخه‌های ارتقایافته مدل‌های پیشین محسوب می‌شوند.

اکثریت جنگنده‌های جدید روسیه محصول شرکت دولتی «دفتر طراحی سوخوی» هستند که امروزه زیرمجموعه شرکت بزرگ‌تر «یونایتد ایرکرفت کورپوریشن» (UAC) قرار دارد. همان‌طور که پیش‌بینی می‌شود، تعداد زیادی از این جنگنده‌ها در آینده با نسل‌های جدیدتر جایگزین خواهند شد. تا زمانی که مدل‌های تازه به مرحله تولید انبوه برسند، نیروی هوایی روسیه همچنان از ناوگان فعلی خود بهره‌وری خواهد کرد. در این مقاله ۵ فروند از تازه‌ترین جنگنده‌های ساخت روسیه را معرفی می‌کنیم.

۱- سوخوی سو-۵۷ فلون (Sukhoi Su-۵۷ Felon)

جنگنده سوخوی سو-۵۷ (که ناتو آن را با نام کد «فلون» می‌شناسد) نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۱۰ انجام داد و جوان‌ترین جنگنده در ناوگان هوایی روسیه محسوب می‌شود. این هواپیما فوق‌العاده چابک، ماک‌فوق و مجهز به آویونیک‌های پیشرفته است، از جمله رادار آرایه فازدار فعال N036 بیلکا (AESA) که آن را به پیشرفته‌ترین جنگنده روسی تبدیل کرده است.

🔗 بیشتر بخوانید: نوشته تستی ششم

سو-۵۷ در واقع پاسخ روسیه به جنگنده‌های نسل پنجم پنهان‌کار آمریکا یعنی اف-۲۲ رپتور و اف-۳۵ لایتنینگ دو محسوب می‌شود.

از نظر کاغذی، سو-۵۷ ویژگی‌های مشابهی دارد: بال‌های عقب زاویه‌دار، دو محفظه تسلیحاتی داخلی، بدنه یکپارچه و پوشش از مواد جاذب امواج راداری برای کاهش امضای راداری. رادارهای جانبی N036B-۱-۰۱ نیز زاویه پوشش راداری را افزایش می‌دهند. با این حال، کارشناسان بین‌المللی نسبت به توانایی واقعی این جنگنده روسی تردید دارند.

در حالی که اف-۲۲ و اف-۳۵ به موتورهای پیشرفته پرات اند ویتنی F119-PW-۱۰۰ و F135 مجهز هستند، سو-۵۷ تا به امروز از دو موتور ساتورن AL-41F1 (که پیش‌تر روی جنگنده قدیمی‌تر سو-۳۵ فلنکر نصب شده بود) بهره می‌برد و به انتظار تکمیل موتور قدرتمند ایزدلیه ۳۰ است. علاوه بر این، مقطع راداری سو-۵۷ به احتمال زیاد بزرگ‌تر از اف-۲۲ یا جی-۲۰ چینی است، بخشی به دلیل ورودی‌های هوای کمتر بهینه و خروجی‌های آشکار موتور، که کارایی پنهانکاری آن را زیر سوال می‌برد.

🔗 بیشتر بخوانید: تصاویر شیائومی ۱۴ پرو فاش شد؛ نمایشگر تخت و ماژول دوربین بزرگ‌تر

محدودیت دیگر، تعداد کم این جنگنده‌هاست. تا کنون تنها حدود دو دوجین نمونه تولیدی از این نوع در خدمت فعال وارد شده‌اند. با وجود این محدودیت‌ها، سو-۵۷ همچنان تازه‌ترین جنگنده در ناوگان هواپیماهای روسیه به حساب می‌آید و نسبت به مدل‌های نسل چهارم پیشین پیشرفتی قابل‌توجه محسوب می‌شود.

۲- سوخوی سو-۳۵ فلنکر (Sukhoi Su-۳۵ Flanker)

جنگنده سوخوی سو-۳۵ که در سال ۲۰۰۷ با معرفی نسخه‌های جدید «M» و «BM» رونمایی شد، پیشرفته‌ترین و مدرن‌ترین گونه از خانواده جنگنده‌های سو-۲۷ فلنکر به حساب می‌آید. این هواپیما اگرچه فاقد ویژگی‌های پنهانکاری نسل پنجم است، اما در طبقه‌بندی رسمی به عنوان جنگنده‌ای از نسل «۴++» شناخته می‌شود.

مانند سایر مدل‌های فلنکر، سو-۳۵ برای مانورپذیری بسیار بالا طراحی شده و همچنان از چابک‌ترین جنگنده‌های در خدمت در جهان است. این جنگنده با دو موتور توربوفن ساتورن AL-41F1S با قدرت ترکیبی نزدیک به ۶۴ هزار پوند نیرو پرواز می‌کند و می‌تواند به سرعتی در حدود ۲٫۲۵ ماخ در ارتفاع بالا برسد.

🔗 بیشتر بخوانید: ظرفیت باتری سری آیفون ۱۵ فاش شد؛ افزایش ناچیز نسبت به نسل قبل

فاش شدن سند محرمانه مربوط به خرید ۴۸ فروند جنگنده سوخو-۳۵ روسی توسط ایران

نازل‌های بردار رانش، امکان انجام مانورهایی نظیر «کobra پوگاچف» را فراهم می‌کنند؛ مانوری که هم در نبردهای هوایی و هم در نمایش‌های پروازی شهرت زیادی دارد.

برای ردیابی اهداف در فواصل دور، سو-۳۵ از رادار ایربیس-ای (Irbis-E) نوع PESA (آرایه اسکن الکترونیکی غیرفعال) بهره می‌برد که محدوده شناسایی آن بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلومتر است. این جنگنده می‌تواند طیف کامل موشک‌های هوابه‌هوای مدرن روسی را حمل کند، از جمله موشک کوتاه‌برد آر-۷۳ (و جانشین آن K-74M)، موشک‌های میان‌برد خانواده آر-۷۷، و موشک دوربرد آر-۳۷M.

در نوک بال‌های آن نیز کپسول‌های جنگ الکترونیک خیبینی-M نصب شده‌اند. اگر دشمن بیش از حد نزدیک شود، سو-۳۵ همچنان می‌تواند با روش سنتی نبرد تن‌به‌تن درگیر شود؛ با بهره‌گیری از توپ خودکار ۳۰ میلی‌متری گریازف-شیپونوف GSh-۳۰۱ با ۱۵۰ گلوله آماده شلیک.

اکنون بیش از ۱۰۰ فروند سو-۳۵ در خدمت فعال هستند و تعداد بیشتری نیز در خط تولید قرار دارند. در حالی که تولید سو-۵۷ تا به امروز محدود بوده، سو-۳۵ همچنان ستون فقرات ناوگان جنگنده‌های روسیه محسوب می‌شود.

۳- سوخوی سو-۳۰ (Sukhoi Su-۳۰)

هرچند ریشه طراحی سو-۳۰ نزدیک به دو دهه پیش از سو-۳۵ بازمی‌گردد (که آن را به یکی از نخستین نسخه‌های خانواده فلنکر تبدیل می‌کند) اما این مدل در سال‌های اخیر چندین برنامه نوسازی را پشت سر گذاشته که نتیجه آن مدل‌های SM و SM2 در دهه ۲۰۲۰ بوده‌اند. همانند سایر نسخه‌های بهبود‌یافته سو-۲۷، جنگنده سو-۳۰ از نظر ظاهری شباهت زیادی به نسخه اصلی دارد، اما تفاوت‌های فنی آن عمیق‌تر است. این هواپیما دارای کابین دو نفره است که یک خلبان و یک افسر سامانه تسلیحاتی را در بر می‌گیرد و برای مأموریت‌های طولانی طراحی شده است. برخی از نسخه‌های این جنگنده نیز دارای بالچه‌های جلو (کانارد) می‌باشند تا وزن اضافه را جبران کرده و کنترل ارتفاع در زوایای حمله بالا را بهبود بخشند.

سو-۳۰ به عنوان یک جنگنده چندمنظوره واقعی طراحی شده و بر دوام و برد پرواز تأکید دارد. دو موتور AL-31FP با قدرت هر یک ۲۷ هزار پوند پیشرانه، این هواپیما را به حداکثر سرعت ۱٫۷۵ ماخ می‌رسانند. به لطف این موتورها و بدنه پهن‌تر (که فضای بیشتری برای سوخت فراهم می‌کند)، سو-۳۰ می‌تواند تا بردی نزدیک به ۳,۰۰۰ کیلومتر و تا ارتفاع ۵۶ هزار فوتی پرواز کند.

لوله سوخت‌گیری هوایی جمع‌شونده و امکان بهره‌گیری از مخازن سوخت خارجی نیز برد عملیاتی این جنگنده روسی را افزایش می‌دهند.

اگرچه جدیدترین مدل‌های SM2 به رادار ایربیس-ای مجهز هستند، مدل‌های قدیمی‌تر از رادار N011 بارس (نوع PESA) بهره می‌برند. با وجود این، سو-۳۰ همچنان قادر است اهداف بزرگ هوایی را تا فاصله نزدیک به ۴۰۰ کیلومتر شناسایی کند. روسیه این مدل را به‌طور گسترده به کشورهای دیگر صادر کرده و بسته به نیاز هر مشتری، تغییراتی در پیکربندی و سیستم‌های آن اعمال می‌کند.

۴- سوخوی سو-۳۴ فول‌بک (Su-۳۴ Fullback)

با نام کد «فول‌بک» از سوی ناتو، سوخوی سو-۳۴ به عنوان بمب‌افکن تاکتیکی کلیدی نیروی هوایی روسیه شناخته می‌شود. این جنگنده-بمب‌افکن پس از دهه‌ها تاخیر در توسعه (که از سال‌های پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی آغاز شده و سال‌ها پس از آن ادامه یافت) سرانجام در سال ۲۰۱۴ به خدمت رسمی درآمد.

سو-۳۴ ترکیبی از بدنه خانواده فلنکر با کابینی است که خلبان و افسر سامانه تسلیحاتی در کنار هم می‌نشینند، شبیه جنگنده سو-۲۴ فنسر و بمب‌افکن تو-۲۲، که این هواپیما برای جایگزینی آن‌ها طراحی شده بود.

دماغه کشیده و منقارمانند آن و همچنین دم بلند با محفظه واحد کمکی نیرو (APU) به سو-۳۴ ظاهری خاص و اردک‌مانند داده‌اند؛ از همین‌رو، در میان خدمه روسی با لقب «HellDuck» (اردک جهنمی) شناخته می‌شود.

اگرچه سو-۳۴ توانایی نبرد هوایی با موشک‌های آر-۷۳ و آر-۷۷ را دارد، اما مأموریت اصلی آن عملیات تهاجمی و ضربتی است. این جنگنده می‌تواند زیر ۱۲ پایلون خود طیف گسترده‌ای از تسلیحات را حمل کند؛ از جمله موشک‌های هوا‌به‌سطح Kh-۵۹، موشک‌های ضدکشتی Kh-۳۵ و P-۸۰۰ Oniks، و موشک‌های ضد راداری Kh-۳۱.

با وزن خالی نزدیک به ۲۲,۵۰۰ کیلوگرم، سو-۳۴ سنگین‌ترین جنگنده روسی محسوب می‌شود، و فضای بیشتر آن اجازه نصب مخازن سوخت داخلی بزرگ‌تر را می‌دهد. نیروی پیشرانه آن توسط دو موتور AL-31FM1 تامین می‌شود که هرکدام نزدیک به ۳۰ هزار پوند پیشرانه تولید می‌کنند.

در دنیای جنگنده‌ها که ارگونومی همیشه چالش است، سو-۳۴ به خدمه خود امکاناتی لوکس می‌دهد: آن‌ها می‌توانند در میان پروازهای طولانی بایستند و حرکت کنند، غذا را در آشپزخونه گرم کنند، و حتی از لوله‌های مخصوص برای تخلیه فضولات بهره‌مند شوند؛ قابلیتی نادر در هر هواپیمای رزمی.

۵- میکویان و گورویچ میگ-۳۵ فالکرام (Mikoyan & Gurevich MiG-۳۵ Fulcrum)

میگ-۳۵ محصول دفتر طراحی «میکویان و گورویچ» است و با هدف احیای علاقه بین‌المللی به مدل‌های قدیمی‌تر MiG-۲۹ فالکرام متعلق به دوران جنگ سرد توسعه یافت. در این مسیر نسخه‌هایی نظیر MiG-29M و مدل دریایی MiG-29K معرفی شدند، اما مدرن‌ترین نسخه یعنی MiG-۳۵ در نمایشگاه هوایی مسکو در سال ۲۰۱۷ رونمایی شد؛ نزدیک به ۴۰ سال پس از نخستین پرواز فالکرام. شباهت این مدل به نسخه‌های پیشین تنها به طراحی بدنه محدود می‌شود و تقریباً تمام سامانه‌های دیگر، نسل جدید هستند.

در مدل جدید، رادارهای پالسی-داپلر N019 قدیمی کنار گذاشته شده‌اند و به جای آن‌ها، رادار ژوک-ME از نوع PESA نصب شده است. رادار AESA مدل ژوک-AE (نخستین رادار آرایه فازدار فعال روسیه) به عنوان گزینه ارتقایی در دسترس است.

رادار ژوک-AE قادر است اهداف را تا شعاع بیش از ۱۵۰ کیلومتری شناسایی کرده و هم‌زمان تا ۳۰ مقصد را ردیابی کند.

جت‌های جنگنده روسی از چه موتورهایی بهره می‌برند؟

موتورهای RD-33MK هر یک ۱۹,۸۴۲ پوند پیشرانه تولید می‌کنند (نزدیک به ۷ درصد بیشتر از مدل اصلی RD-۳۳) و همراه با افزایش ظرفیت سوخت داخلی به ۴,۸۰۰ لیتر، میگ-۳۵ می‌تواند به سرعت ۲٫۲۵ ماخ، برد پروازی نزدیک به ۲,۰۰۰ کیلومتر، و سقف پرواز ۵۲,۰۰۰ فوتی برسد.

میگ-۳۵ دارای توانایی کامل چندمنظوره و آگاهی موقف پیشرفته است، از جمله حسگرهای هوا‌به‌هوا، کپسول‌های لیزری مقصد‌گیری زمینی، پادهای جنگ الکترونیک خیبینی-M و سیستم مقصد‌گیری نصب‌شده روی کلاه‌خود خلبان.

با وجود این، این جنگنده نتوانست نقش مهم خود را به عنوان پلتفرمی صادراتی ایفا کند؛ در نتیجه تنها شش فروند از آن در خدمت فعال باقی مانده‌اند و همه آن‌ها در اختیار نیروی هوایی روسیه می‌باشند.