چرا سیاره زهره قمر ندارد؟ تحلیلهای علمی و فرضیههای ناسا
سیاره زهره به عنوان نزدیکترین همسایه سیاره عطارد شناخته میشود، اما برخلاف سیاراتی مانند مشتری که حداقل ۹۵ قمر دارد، هیچکدام از دو سیاره داخلی منظومه شمسی حتی یک قمر طبیعی ندارند که در مدار خودشان به دور خورشید حرکت کنند.
سیاره عطارد به دلیل نزدیکی بیش از حد به خورشید امکان داشتن قمر را ندارد، زیرا هر قمر احتمالی یا با سطح این سیاره برخورد میکند یا توسط گرانش خورشید از مدار آن خارج میشود. با این حال، دلیل عدم وجود قمر برای سیاره زهره همچنان یک سوال علمی باز مانده است، چرا که این سیاره در طول تاریخ خود هیچ قمری را به دام نینداخته یا دستکم در مقطعی از زمان قمر نداشته که اکنون از دست داده باشد.
علمدانان سه مکانیزم اصلی برای شکلگیری قمرها را شناسایی کردهاند. روش اول، گرفتن در دام گرانش است که به باور محققان نپتون بزرگترین قمر خود یعنی تریتون را به این روش به دست آورده است. جو رینو، دانشمند سیارهشناس در ناسا، میگوید تریتون مداری عجیب دارد که باعث میشود فکر کنیم این قمر در گذشته سیاره کوتولهای متعلق به کمربند کویپر بوده است.
روش دوم، شکلگیری همزمان سیاره و قمر است که طی آن هر دو به طور همزمان متولد میشوند. به نظر میرسد قمرهای گالیلهای مشتری از دیسک عظیم گرد و غباری شکل گرفتهاند که مشتری در آغاز تاریخ منظومه شمسی از گاز و غبار اطراف خورشید جذب کرده بود. مواد موجود در این دیسک قمرهای کوچکی را ایجاد کردند که در نهایت به یکدیگر چسبیدند و بزرگترین قمرهای مشتری یعنی آیو، اروپا، گانیمید و کالیستو را به وجود آوردند.
روش سوم، برخورد عظیم است. ماه زمین حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش به احتمال زیاد در اثر برخوردی بین پیشسیاره تیا و سیاره زمین به وجود آمد. در طول این برخورد، مواد کافی از سطح زمین پرتاب شد و ماه را شکل داد.
سیاره زهره جرمی معادل ۸۰ درصد جرم زمین دارد، بنابراین میتوان انتظار داشت که از طریق روش برخورد عظیم یا شکلگیری همزمان، قمری پیدا کند. با این حال، تا کنون مشخص نیست که زهره چگونه از آشفتگی آغاز منظومه شمسی در امان مانده است.
پژوهشگرانی که عدم وجود قمر برای زهره و چرخش شگفتانگیز این سیاره را بررسی میکنند، بر پایه شبیهسازیها میگویند دور از انتظار است که زهره بتواند از برخوردهای بزرگ در آغاز تاریخ منظومه شمسی دوری کند. بر اساس این مدلها، بسیاری از برخوردهای بزرگ دیسکی را تشکیل میدهند که از آن یک قمر شکل میگیرد.
فرضیه غالب برای عدم وجود قمر در اطراف زهره، فاصله نزدیک این سیاره به خورشید است. با این حال، نظریه دیگری وجود دارد که زهره در آغاز تاریخ منظومه شمسی در معرض برخوردها بوده و سنگریزههای حاصل از این برخوردها یک قمر را راهاندازی کردهاند. این قمر مدتی با زهره همراه بود و به آرامی از آن فرار کرد. به گفته محققان، سپس یک برخورد دوم میتوانست چرخش زهره را معکوس کند و باعث شود قمر از دست رفته مجددا از طریق نیروهای کششی به سمت زهره بازگردد.
هرچند فرضیه فوق میتواند چرخش عجیب زهره را توضیح دهد، اما تا کنون دلیل قطعی عدم وجود قمر برای این سیاره آشکار نشده است. رصدهای بیشتر میتوانند به حل این معما کمک کنند. امیدوار است کاوشگر ناهیدی وریتاس که برای پرتاب در دهه ۲۰۳۰ برنامهریزی شده، بتواند دادههای مورد نیاز برای حل این راز علمی را جمعآوری کند.
