شایعه یا واقعیت؟ بررسی علمی نقش آب آشامیدنی در بروز سنگ کلیه و راهکارهای پیشگیری, سالها پیش شهرهایی مانند تهران از طریق قناتها با آب زلال و پاک تامین میشدند، اما امروزه با رشد جمعیت و گسترش خشکسالی، آب شبکه پس از تصفیه در تصفیهخانهها به منازل میرسد. این تغییرات زمینهساز شایعاتی شده که ادعا میکنند املاح موجود در آب شیره، عامل اصلی تشکیل سنگ کلیه است؛ باوری که در ذهن بسیاری از مردم ریشه کرده است.
نظر متخصصان آب عامل اصلی نیست، سبک زندگی تعیینکننده است دکتر بهنام شکیبا، دبیر پانزدهمین کنگره انجمن اندیورولوژی و یورولاپاروسکوپی ایران، با استناد به شواهد علمی این باور را رد میکند.
بیتحرکی، چاقی، مصرف بیش از حد نمک و فستفود، و کاهش حجم مایلات مصرفی از مهمترین عوامل خطر هستند. دکتر شکیبا توضیح میدهد که نوع آب مصرفی تأثیر چندانی بر تشکیل سنگ ندارد؛ بلکه حجم کم ادرار ناشی از کمآبی، عامل اصلی است. به گفته ایشان، مصرف آب حاوی املاح تنها حدود یک درصد احتمال بروز سنگ را افزایش میدهد که از نظر بالینی ناچیز است.
هشدار در برابر بازاریابی دستگاههای تصفیه آب دکتر منصور رضایی، کارشناس تغذیه، با صراحت اعلام میکند که ترویج ایده آب آشامیدنی باعث سنگ کلیه میشود بیشتر جنبه تبلیغاتی برای فروش دستگاههای تصفیه آب و برندهای آب معدنی دارد. ایشان اولویتهای پیشگیری را به ترتیب زیر مرتب میکنند ۱.
دکتر رضایی تأکید میکند که سنگ کلیه ارتباط مستقیمی با نوع آب شبکه یا معدنی ندارد و ایجاد ترس از آب لولهکشی، ابزاری برای تقویت فروش است. نقش حیاتی دفعات مصرف آب در پیشگیری برخلاف تصور رایج که بر مقدار آب تمرکز دارد، متخصصان بر تعداد دفعات مصرف مایعات تأکید دارند.
بهترین استراتژی تغذیهای برای افراد مستعد، مصرف آب به صورت پراکنده در طول روز است؛ مثلاً به جای یک لیوان هر دو ساعت، مصرف یک استکان هر ساعت. این روش جریان مداوم ادرار را تضمین کرده و از انجماد کالها در کلیه پیشگیری میکند. دکتر رضایی حتی در صورت وجود املاح در آب، مصرف منظم آن را مفید میداند. همچنین مصرف میوه و سبزیجات به دلیل خاصیت مدر و تقویت حرکت روده، در کاهش ریسک سنگ مؤثربود.
حقیقت درباره کلسیم و مکملهای غذایی بیش از ۸۰ تا ۸۵ درصد سنگهای کلیه از نوع اگزالات کلسیم هستند، اما این سنگها ربطی به کلسیم غذایی (مانند لبنیات) ندارند. قطع بیدلیل لبنیات نه تنها پیشگیری نمیکند، بلکه میتواند به استخوانها آسیب بزند. مطالعات نشان میدهند خطر سنگ بیشتر با مکملهای کلسیم خالص مرتبط است.
فرمولههای ترکیبی حاوی کلسیم، منیزیم و ویتامین D گزینه امنتری هستند، چرا که منیزیم مانع انجماد اگزالات شده و ریسک سنگ و یبوست را کاهش میدهد. تجویز مکمل کلسیم به تنهایی توصیه نمیشود. جمعبندی پیشگیری با تغییر سبک زندگی، نه تغییر آب نتیجهگیری نهایی متخصصان این است که پیشگیری از سنگ کلیه با تمرکز بر افزایش حرکتی، کنترل وزن، کاهش نمک، و، توزیع منظم مصرف آب در طول روز امکانپذیر است.
نگرانی از نوع آب و خرید دستگاههای گرانقیمت تصفیه، اولویت علمی ندارد و بیشتر پاسخگوی نیازهای بازاریابی است تا سلامت کلیه.
