نقش کاربران در شکلگیری ارزش فضای مجازی و چالشهای هوش مصنوعی در نشر کودک, دکتر سعید رضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست هوش مصنوعی، سواد دیجیتال و آینده کتاب کودک و نوجوان، بر نقش محوری کاربران در ایجاد ارزش در فضای مجازی تأکید کرد. ایشان با اشاره به دانلود بیش از ۱۱.۵ میلیون فایل در سال ۱۴۰۲، این فضا را محیطی با پتانسیل دادهای عظیم توصیف نمودند.
فضای مجازی ترکیبی از مرکزیت و غیرمرکزیت دکتر عاملی بیان داشتند که فضای مجازی دو بُعد جغرافیایی و فراجغرافیایی دارد. در بُعد فراجغرافیایی، بیش از پنج و نیم میلیارد کاربر در سطح جهان فعال هستند.
و تعامل، قیمت اندوختهای را شکل میدهند که بدون آن این فضا زنده نمیماند.
ظرفیت آموزش و پرورش در اکوسیستم دیجیتال رئیس شورای تحول و ترقی علوم انسانی، آموزش و پرورش را با نزدیک به ۱۹ میلیون دانشآموز و ۱۲۰ هزار مدرسه، بزرگترین ظرفیت انسانی کشور دانست.
هوش مصنوعی و رویای کتابهای شخصیسازیشده برای کودکان دکتر احسان طوفانینژاد، متخصص تکنولوژی آموزشی، با ترسیم تصویر کتاب ایدهآل کودک (کتابی که کودک قهرمان آن است، بامحیط و گویش محلی و ویژگیهای شخصی)، اعلام کرد که هوش مصنوعی تحقق این رویا را ممکن ساخته است.
ایشان به مزایای زیر اشاره کردند شخصیسازی سناریو و محتوا بر اساس ویژگیهای منحصر به فرد هر کودک تغییر مسیر داستان بر اساس بازخورد لحظهای کودک (تعامل فعال) بومیسازی محتوا بر اساس فرهنگ، زبان و جغرافیای هر منطقه ایجاد آواتارهای شبیه کودک از طریق عکس و مشخصات شخصی کمک به نویسندگان و طراحان برای گسترش خلاقیت (نه جایگزینی) چندرسانهای کردن محتوا (تبدیل داستان به پادکست، انیمیشن و واقعیت افزوده) مطالعه موردی بازطراحی کتاب الوان با هوش مصنوعی دکتر طوفانینژاد مثالی عملی آورد بازطراحی کتاب آموزش زبان عربی الوان که قبلاً ۸ ماه زمان و ۴۰۰ میلیون تومان هزینه میبرد، با استفاده از هوش مصنوعی در ۲ ماه و با هزینه ۲۰ میلیون تومان انجام شد.
نتیجه نهایی رضایت بیشتری برای معلم کتاب داشت و شامل تغییر استایل تصاویر، تمرینهای متنوع، کاراکترهای جدید، سرود، انیمیشن و پادکست بود.
چالشها و ریسکهای هوش مصنوعی در کتاب کودک با وجود مزایا، دکتر طوفانینژاد به چالشهای جدی اشاره کردند ناتوانی در بازتاب فضای احساسی غنی و روابط عمیق عدم سازگاری محتوای تولیدی با فرهنگ محلی تولید ایدههای خلاقانه متنوع و تکراری خطر وابستگی کودکان به فناوری خطر سوگیریهای فرهنگی/سیاسی به دلیل عدم مدلهای بومی تولید اطلاعات غلط یا مراجع مجازی (هالوسیناسیون) خطر امنیتی دادههای شخصی کودکان گمراه کردن مخاطبان غیرمتخصص پیشنهادها برای بهرهبرداری مسئولانه دکتر طوفانینژاد بر ضرورت موارد زیر تأکید کردند بازبینی انتقادی تمام محتوای تولیدی، اولویتدهی نیازهای آموزشی بر فناوری، آگاهیسازی طراحان، سیاستگذاران، والدین و کودکان، توسعه مدلهای زبانی بومی بر پایه دادههای داخلی، و تدوین منشور اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی.
ایشان تأکید کردند که هوش مصنوعی باید به عنوان هوش افزوده (IA) به کار رود، نه جایگزین هوش انسانی.
چالشهای صنعت نشر دیجیتال کودک در ایران علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال کودک و نوجوان، چالشهای ساختاری را تشریح کرد بیش از ۹۵ درصد مصرف کودکان ایرانی، محتوای خارجی است (معمولاً روی پلتفرمهای خارجی) حجم بازار کتاب در ایران نزدیک ۱۵ هزار میلیارد تومان، اما تنها ۳ تا ۴ درصد در پلتفرمهای رسمی معامله میشود کتاب دیجیتال از حمایت قانونی و شناسهگذاری (شابک/آیدی) برخوردار نیست دسترسی به دادههای بومی (کتابخانه ملی، مرکز نور، ایرانداک) به دلیل محدودیتهای قانونی دشوار است بیش از ۷۰ درصد شرکتهای فعال در ۵ سال گذشته به دلیل عدم سودآوری متوقف شدهاند خطر بیکاری نزدیک به ۵۰۰۰ تصویرگر کودک و نوجوان هشدار و راهکارهای استراتژیک محمدپور هشدار داد که هوش مصنوعی مرزهای زبانی را شکسته و سیل محتوای خارجی را تسریع میکند.
اگر تولیدکننده محتوای بومی نباشیم، به مصرفکننده تبدیل میشویم. ایشان پیشنهاد دادند دولت باید اعتماد به بخش خصوصی داشته باشد، موانع ورود پلتفرمهای داخلی به سیستم آموزشی برداشته شود، سرویسهای مبتنی بر هوش مصنوعی متناسب با نیاز مخاطبان داخلی ساخته شود، و دسترسی به محتوای داخلی تسهیل گردد تا مرجعیت پلتفرمهای خارجی کاهش یابد.
