؟
رنگ سبز تقریبا به طور کامل با طبیعت گره خورده است و در قلمرو گیاهان به وفور دیده میشود. وقتی به میوهها و گلها فکر میکنیم، طیف وسیعی از رنگها در کنار سبز به چشم میآید، اما یک استثنای بارز وجود دارد گلهای آبی در طبیعت تقریبا یافت نمیشوند.
این بدان معنا نیست که رنگ آبی بین گیاهان وجود ندارد. چندین گونه رایج باغی مانند گل ادریسی، گل گندم و گل شویدی در انواع آبی واقعی وجود دارند. گیاهان کمیاب و خیرهکننده هم مانند گیاه پویا آبی یا برج یاقوت کبود با رنگ زیبای آبی لاجوردی و برخی گونههای زول با ساقههای آبی نئونی دیده میشوند.
با این حال، به طور کلی رنگ آبی با وجود محبوبیت در میان انسانها، در جهان گیاهان و حیوانات به ندرت یافت میشود. علت این پدیده در مکانیزم فتوسنتز و نحوه جذب نور نهفته است.
گیاهان از نور برای تولید انرژی مورد نیاز از طریق فتوسنتز بهره میبرند. در طیف کامل رنگهای نور مرئی، رنگ آبی پرانرژیترین بخش است و گیاهان مقدار زیادی از آن را جذب میکنند. رنگدانههای گیاه به رنگ نوری که منعکس میکنند، ظاهر میشوند، نه رنگی که جذب میکنند. به همین دلیل گیاهان آبی به جای جذب انرژی با لایه نور آبی، آن را منعکس میکنند که برای حداکثر رساندن رشد، استراتژی به ینه نیست. در عوض، آنها حاوی کلروفیل هستند که نور سبز را منعکس میکند و طبیعت را سرسبز نشان میدهد.
با این حال، وقتی صحبت از گلها میشود، رنگ آبی میتواند مزیت رقابتی ایجاد کند و به گیاهان کمک نماید تا در دشتهای شلوغ از گلهای زرد و قرمز، گردهافشانها را جذب نمایند. یک مطالعه اخیر نشان میدهد که گلهای آبی را بطه نزدیکی با زنبورها، به عنوان حشرههای گردهافشان، دارند.
دکتر آدریان دایر، دانشیار مؤسسه سلطنتی فناوری ملبورن و نویسنده مطالعه در کانورسیشن مینویسد زنبورها گیرندههای نوری دارند که به طول موجهای فرابنفش، آبی و سبز حساس هستند و چنین رنگهای آبیفام را ترجیح میدهند. دایر افزود که علت ترجیح زنبورها برای گلهای آبی تا به امروز آشکار نشده بود، اما دادههای تحقیق به وضوح مشخص میکند که گلهایی که برای گردهافشانی به زنبورها و حشرات نیاز دارند، بیشتر دارای رنگدانههای آبی برای جذب حشرات هستند، زیرا زنبورها رنگهای مایل به آبی را ترجیح میدهند. در مقابل، گلهایی که برای گردهافشانی به حشرات متکی نیستند، رنگدانههای آبی تشکیل نمیدهند.
با وجود اینکه گلهای آبی میتوانند برای برخی گیاهان در رقابت برای جلب توجه زنبورها سودمند با شند، ساخت رنگدانهی آبی کار آسانی نیست. قرنها پیش، وقتی انسانها نیز تلاش کردند تولید رنگهای آبی را آغاز کنند، به سختی این امر پی بردند.
انسان برای ساخت رنگ آبی به دلیل کمیابی آن در طبیعت ناچار شد خود رنگ را تولید نماید. قدیمیترین رنگدانه مصنوعی شناختهشده جهان، آبی مصری است، اما هزاران سال قبل از آن هنر بشری به شدت در سایههای قرمز و قهوهای رنگآمیزی شده بود.
رنگدانههای آبی امروزه نیز بسیار پرارزش هستند، زیرا تشکیل یا یافتن ترکیبات آبی پایدار چه در طبیعت و چه در تحقیقات علمی دشوار است. در سال ۲۰۰۹، تیمی در دانشگاه ایالتی اورگان، رنگدانهی آبی ایتریم ایندیم منگنز را به صورت اتفاقی کشف کرد. کشف رنگدانه آبی تا زه، دستاوردی چشمگیر محسوب شد، چون آبی رنگی مورد تقاضا برای کاربردهای گوناگون همانند هنر، طراحی و فناوری است، اما تشکیل آن با نتایج پایدار به سختی انجام میشود.
رنگدانههایی که عامل رنگ آبی در تعداد زیادی از گلهای کمیاب هستند، آنتوسیانینها نام دارند. بیش از ۶۰۰ نوع آنتوسیانین شناسایی شده که در شش گروه طبقهبندی میشوند. وجود یک رنگدانه خاص از آنتوسیانینها در گیاه تنها یکی از عوامل تعیینکننده رنگ گیاه است. آنتوسیانینها میتوانند دچار تغییرات شوند، با فلزات یا رنگدانههای دیگر برهمکنش داشته با شند و حتی تحت تأثیر پیاچ محیط اطراف قرار گیرند و طیف وسیعی از رنگها را ایجاد نمایند.
در حالی که پیچیدگیهای بسیاری دستیابی به رنگ آبی واقعی را برای گیاهان دشوار میکند، مسأله دیگری نیز وجود دارد. ما ممکن است در دنیای طبیعی اطرافمان رنگ آبی زیادی نبینیم، اما گونههایی که واقعا اهمیت دارند، رنگ را به روشی که ما درک میکنیم، درک نمیکنند.
دایر و تیمش در مقاله خود نوشتند در حالی که انسانها رنگ آبی را به عنوان رنگی که کمتر در طبیعت تکامل یافته میدانند، برای درک سیگنالدهی، به رهگیری از مدلهایی از ناظران بیولوژیکی مرتبط الزامی است. به عبارت دیگر، واقعا مهم نیست که ما چه میبینیم، مهم است که زنبورها چه میبینند.
محققان نتیجه گرفتند گلهای آبی با طول موج مختصر منعکسکننده در طبیعت، با در نظر گرفتن بینایی رنگ و ترجیحات زنبورها، در طبیعت بسیار فراوان هستند. تعداد گلهای آبی بیشتر از آن چیزی است که فکر میکنیم؛ فقط چشم انسانی ما نمیتواند آنها را تشخیص دهد. خوشبختانه برای گیاهان، بینایی زنبورها مهم است و نه نحوه پردازش چشم و مغز انسان از محیط.
