تحصیلات بالا در ایران با افسردگی بیشتر همراه است؛ برخلاف نتایج جهانی
مطالعات جهانی اخیر نشان میدهد که سطح تحصیلات بالاتر با رضایت بیشتر از زندگی، شادی بالا و حتی احتمال کمتر مرگ زودرس همبستگی دارد. این تحقیقات ادعا میکنند تحصیلات بالا منجر به اشتغال بهتر، درآمد بالاتر و دسترسی آسانتر به مراقبتهای بهداشتی میشود و اثراتی مشابه تغذیه سالم، ترک سیگار و عدم مصرف الکل بر طول عمر دارد.
اما در ایران تصویر برعکس است؛ افرادی که تحصیلات دانشگاهی دارند شانس بیشتری برای ابتلا به افسردگی دارند. روانشناسان و جامعهشناسان دلایل این پدیده را در شرایط خاص اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایران جستجو میکنند. یکی از عوامل اصلی، مشکلات اقتصادی و نابرابریهای طبقاتی است که مانع از تحقق زندگی باکیفیت برای فارغالتحصیلان میشود و حس ناکامی را در آنها تقویت میکند.
انتظارات شغلی بالا در برابر فرصتهای محدود بازار کار، شکاف بزرگی بین ایدهآل و واقعیت ایجاد کرده است. این عدم تعادل منجر به سوختن، کاهش رضایت شغلی و در نهایت افزایش افسردگی در میان تحصیلکردگان میشود. در کشورهای توسعهیافته تحصیلات بالا معمولا با احترام، آرامش شغلی و دسترسی به خدمات حمایتی روانی همراه است، اما در ایران مشکلات مدیریتی و فضای کاری نامناسب شرایط را برای فارغالتحصیلان سختتر کرده است.
در مقابل، افراد دارای مدرک دیپلم یا زیر دیپلم رضایت بیشتری از زندگی گزارش میدهند. متخصصان معتقدند این گروه با انتظارات واقعبینانهتری وارد بازار کار میشوند و شکاف کمتری بین تواناییها و موقعیت شغلی احساس میکنند. پذیرش جایگاه اجتماعی و اقتصادی، کاهش فشارهای روانی و اشتغال در مشاغل با استرس و پیچیدگی کمتر، از دیگر دلایل رضایت بیشتر این افراد است.
طهورا جربان، روانشناس، به همشهریآنلاین توضیح داد که نارضایتی شغلی در تحصیلکردگان ریشه در شکاف بین انتظارات و واقعیتهای موجود دارد. آنها با امید به موقعیت بهتر تلاش کردهاند، اما با بازار کار محدود و بیکارآمد روبرو شدهاند. این عدم تحقق اهداف باعث بیانگیزگی، حس ناکامی و در نهایت اضطراب و افسردگی میشود. جربان افزود ارزشمندی و اعتماد به نفس در فارغالتحصیلان به موفقیت شغلی وابسته است، بنابراین شکست در این حوزه مستقیما بر سلامت روان آنها تأثیر میگذارد.
این متخصص اشاره کرد که نسل جدید ترجیح میدهد به جای تحصیل طولانی در دانشگاه، مهارتهای تخصصی را در دورههای کوتاهمدت بیاموزد تا سریعتر به درآمد برسد. شرکتها نیز امروزه به مهارت و تخصص ارزش بیشتری نسبت به مدرک دانشگاهی میدهند. اگرچه این افراد نیز در ایران درآمدهای بسیار بالا ندارند، اما حداقل رنج تحصیلات چندساله را متحمل نشدهاند تا در مواجهه با واقعیتها دچار ناامیدی و افسردگی شوند.
