بیماریهای رایج گوارش و کبد در ایران از سندرم روده تحریکپذیر تا سرطان و کبد چرب, بیماریهای گوارشی از شایعترین دلایل مراجعه به پزشک در ایران هستند. بر اساس اظهارات دکتر محمدعلی ابیضی، فوقتخصص گوارش و کبد، این بیماریها به دو دسته بدخیم (سرطانزا) و غیربدخیم تقسیم میشوند و شیوع آنها در ایران به میانگین جهانی نزدیک است. رایجترین شکایتهای گوارشی مربوط به مشکلات هضم، سندرم روده تحریکپذیر (IBS) و یبوست میباشد.
ضرورت غربالگری سرطان روده بزرگ سرطان روده بزرگ از شایعترین سرطانهای بشر محسوب میشود و متاسفانه میانگین شیوع آن در ایران از سطح جهانی بالاتر است. همچنین شدت پیشرفت بیماری در کشور نسبت به بسیاری از مناطق دیگر بیشتر گزارش شده است.
+ جدول به همین دلیل، کشورهایی با سیستم درمانی پیشرفته، برنامههای غربالگری ملی را اجرا کردهاند تا تشخیص زودهنگام و کاهش مرگومیر را تضمین کنند. کاهش سن غربالگری به ۴۵ سالگی با توجه به تغییر الگوی شیوع و افزایش موارد در سنین پایینتر، سن پیشنهادی برای آغاز غربالگری سرطان روده در ایران از ۵۰ سال به ۴۵ سال کاهش یافته است. این اقدام به شناسایی زودهنگام تومورها و پولیپهای پیشسرطانی کمک میکند.
نقش ژنتیک و غربالگری برای بستگان درجه یک وراثت در بروز سرطان روده نقش بسزایی دارد. در صورتی که فردی مبتلا به این سرطان شود، بستگان درجه یک او (پدر، مادر، برادر، خواهر، فرزند) ریسک بالاتری دارند.
علائم بالینی سرطان روده بر اساس مکان تومور علائم سرطان روده بسته به موقعیت تومور (سمت راست یا چپ) متفاوت است. تومورهای سمت چپ معمولاً با تغییر عادت مدفوع (اسهال یا یبوست) و انسداد ظریف روبرو میشوند. در مقابل، تومورهای سمت راست اغلب بیعلامت پیش میروند و بیمار با علائم کمخونی ناشی از خونریزی مزمن مراجعه میکند.
شایعترین سرطانهای دستگاه گوارش در ایران سه سرطان روده بزرگ، معده و لوزامعده، رایجترین سرطانهای گوارشی در سطح کشور هستند. با این حال، توزیع جغرافیایی متفاوت است؛ به طور مثال سرطان معده و مری در استانهای شمالی و اردبیل شیوع قابلتوجهی دارد. کبد چرب عامل اصلی نیاز به پیوند کبد کبد چرب شایعترین بیماری کبدی است و با تغییر سبک زندگی، کاهش فعالیت بدنی و افزایش دریافت کالری مرتبط است.
وقتی چربی بیش از ۵ درصد بافت کبد را اشغال کند، کبد چرب تشخیص داده میشود. آمارها نشان میدهد یکسوم از بیماران نیازمند پیوند کبد، مبتلا به کبد چرب هستند. خستگی مزمن و بیحالی از رایجترین علائم آن است، هرچند بسیاری از بیماران بیعلامت هستند. کبد چرب به عنوان بخشی از سندرم متابولیک دیدگاه پزشکی نسبت به کبد چرب تغییر کرده است.
در گذشته به عنوان یک بیماری جداگانه (معمولاً ناشی از الکل) شناخته میشد، اما اکنون به عنوان بروز کبدی سندرم متابولیک طبقهبندی میشود. بیماران سندرم متابولیک معمولاً چاقی شکمی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و اختلال چربی خون (کاهش HDL و افزایش LDL/تریگلیسرید) را همزمان دارند. خطرات سبک زندگی نشسته بر سلامت گوارش سبک زندگی غیرفعال عامل اصلی بروز طیف وسیعی از بیماریهای گوارش، کبدی، قلبی-عروقی و یبوست است.
بخش عظیمی از جامعه ایران این الگو را دنبال میکند. توصیههای جدید تنها بر ورزش هوازی (مانند دویدن) تمرکز ندارند، بلکه بر فعالیتهای غیرهوازی و حرکات کوتاه ۳ تا ۵ دقیقهای در طول روز (مانند راه رفتن در محل کار) تأکید دارند که برای کارمندان بسیار کاربردی است. فرهنگ خوددرمانی و تأخیر در مراجعه یکی از چالشهای اصلی در ایران، مراجعه دیرهنگام بیماران در مراحل پیشرفته بیماری است.
فرهنگ غالب جامعه و توصیههای سنتی (مانند مصرف سیبزمینی آبپز یا شیرینگفتن) باعث تأخیر در تشخیص میشود. پزشکان تأکید دارند که هر مشکل گوارشی که با راهکارهای معمول بهبود نیابد، باید بدون تأخیر توسط متخصص بررسی شود، زیرا پیشگیری و درمان زودهنگام کمهزینهتر و موثرتر است. علائم خطر که نباید نادیده گرفته شوند کمخونی و فقر آهن در مردان و زنان غیرباردار، کمخونی آهنفقره یک زنگ خطر جدی برای بدخیمیهای گوارشی است.
تغییر عادت مدفوع هرگونه تغییر مداوم در حالت مدفوع (از طبیعی به اسهال یا یبوست و برعکس) بدون درمان، نیاز به بررسی دارد. کاهش وزن و اشتهای ناخواسته کاهش وزن بدون دلیل مشخص و از بین رفتن اشتها، از علائم هشداردهنده تومورهای گوارشی هستند.
