سدِ «ماندگان»، زاينده‌رود را پرآب نخواهد كرد_کویر دانش

اوايل هفته جاري، معاون محيط‌زيست طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط‌زيست طي يك نشست خبري اظهار كرد: وزارت نيرو بايد اجراي سد «ماندگان پادنا» را به دليل نداشتن مجوز زيست‌محيطي متوقف كند؛ چرا كه هر طرحي بدون ارزيابي زيست محيطي و مجوز سازمان حفاظت محيط‌زيست غيرقانوني است.

احداث سد «ماندگان» بر رودخانه «ماربُر»، در شهرستان سميرم – استان اصفهان، در دامنه شمالي دنا نگراني‌ها را براي تكه‌پاره شدن منطقه حفاظت‌شده «دنا» بيشتر مي‌كند. سدي كه تا سال قبل نامي از آن نقل نبوده و در اواخر سال ۱۴۰۲، مقامات استان اصفهان بر نويد پيشروي آن تحت گفتن مطرح آبرساني جنوب استان اصفهان تاكيد داشتند. تصويب احداث اين سد در دولت سيزدهم، انجام شده است. تجمعات اعتراضي گسترده‌اي در استان كهگيلويه و بويراحمد در راستاي مخالفت با احداث سد ماندگان تاكنون شكل گرفته و هم چنان ادامه دارد. محمد درويش، كنشگر محيط‌زيست، پژوهشگر و كويرشناس، در او مباحثه با خبرآنلاين مي‌گويد: «اولين سوالي كه براي خود من نقل است، اين است كه چرا سازمان حفاظت از محيط‌زيست اين‌قدر دير يادش افتاده درمورد اين نوشته سخن بگویید كند؟ اکنون كه ۲۱۰ متر لوله‌كشي انجام شده، ميلياردها تومان هزينه صرف شده و نزدیک به دو سال است كه اين پروژه در دست اجراست، ما بايد از زبان معاون محيط‌زيست طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط‌زيست بشنويم «اين مطرح، پيوست محيط‌زيستي ندارد.» هرچند دير، اما دست‌كم همين واكنش هم جاي تشكر دارد.»

او در جواب به اين سوال كه گويا مطابق اخبار، خواسته از احداث سد ماندگان روي رودخانه ماربُر، «آبرساني به مناطق صنعتي جنوب استان اصفهان» گفتن شده، مي‌افزايد: اتفاقا در اين راستا، به همه نهادها و ان‌جي‌او‌هاي استان اصفهان گله و شكايتي داخل است كه چرا در برابر چنين تخلفي سكوت كرده و مماشات مي‌كنند؟ در طول ساليان متمادي، استان اصفهان در برابر مطرح‌هاي انتقال آب به مناطق گوناگون كشور، ازجمله مطرح‌ انتقال آب بن-بروجن، مطرح‌ انتقال آب يزد، مطرح‌ انتقال آب از زاب به درياچه اروميه، به دلايل گوناگون اعم از آسيب‌هاي زيست‌محيطي احتمالي، سرسختانه اعتراض و مخالفت خود را ابراز داشته، اما در رابطه مذكور‌كه ذي‌سود است، هيچ اعتراضي نمي‎كند. استان اصفهان، به منظور رشد اقتصادي يا صنعتي، بايد سراغ صنايعي برود كه آب‌محور نباشند تا مشكل حل بشود. آوردن آب بيشتر در اين استان به اين شيوه، به منزله آلودگي بيشتر و گسترش صنايع آلاينده است.

موجبات آوردن

آسيب‌هاي زيست محيطي

درويش در قسمت ديگري از سخنان خود اظهار مي‌دارد: چنين اقدامي نه‌تنها هيچ الزام و سودي ندارد، بلكه موجبات آسيب‌هاي زيست‌محيطي را فراهم مي‌كند. با فکر اجرايي شدن مطرح احداث سد ماندگان بر رودخانه ماربر در دامنه شمالي دنا، حتي يك قطره آب هم به زاينده‌رود نخواهد رسيد و اين رود هم چنان خشك خواهد ماند. او در جواب به اين سوال كه مشكل كم‌آبي اين استان از چه طريقي قابل حل خواهد می بود؟ مي‌گويد: اگر مسوولان، دغدغه حل مشكل كم‌آبي استان اصفهان را دارند، مي‌تواند بروند حقابه كشاورزان در مناطق فِرِيدن (تامين‌كننده زاينده‌رود)، فريدون‌شهر (واقع در كوه‌هاي زاگرس و نزدیک به ۲۰۰ كيلومتري غرب اصفهان) و سامان (در ساحل زاينده‌رود) در استان چهارمحال و بختياري را بخرند. اصفهاني كه مي‌تواند چند ۱۰ هزار ميليارد تومان را براي اجراي مطرح انتقال آب يا شيرين كردن آن اجرا كند، همان مبلغ را صرف خريد حقابه از باغداران و كشاورزان كند و آن آب را در زاينده‌‌رود رها كند و اجازه دهد آب تا تالاب گاوخوني هم جريان پيدا كند. ما اگر بتوانيم نزدیک به ۳۷۰ تا ۴۰۰ ميليون متر‌مكعب آب را در زاينده‌رود رها كنيم، كل مسير، آبراه خواهد شد و حتي همان ۱۷۰ ميليون مترمكعب حقابه گاوخوني هم تامين خواهد شد.

آسيب‌هايي كه در صورت راه‌اندازي سد به منطقه داخل مي‌بشود

محمد درويش در جواب به اين سوال كه بنا و راه‌اندازي اين سد محيط‌زيست منطقه را با چه آسيب‌هايي روبه رو خواهد كرد، مي‌گويد: تغيير مسير رودخانه‌ها يكي از عوارض اصلي احداث سدها است كه با داخل كردن يك شوك به جريان اصلي يك رودخانه، به ايجاد تنش‌هاي آبي دامن مي‌زند. ما حق نداريم با دخالت‌هاي بي‌جا اين نظم طبيعي را بر هم بزنيم. تداوم اين عمل های در حوزه منبع های آب طبيعي، حتي به مرور جهت کم شدن كيفيت اكوسيستم خليج‌فارس هم خواهد شد. او درمورد نقش وزارت نيرو در اين مورد مي‌افزايد: چون مطابق توانایی به نظر مي‎‌رسد غيرقانوني شناختن اين عمل از سوي سازمان حفاظت از محيط‌زيست چندان حكم بازدارنده و محكمي براي وزارت نيرو نيست! اصلا وزارت نيرو در موارد ساخت‌وسازهاي غيراصولي محيط‌زيستي، بزرگ‌ترين متخلف است؛ يعني مدام خود اين وزارتخانه دست به چنين اقداماتي مي‌زند؛ با چه مجوزي؟ مطابق كدام قانون؟ اين نحوه برخورد با محيط‌زيست كشور تاسف‌آور است و به يك برخورد جدي و سفت و سخت نياز دارد‌كه متاسفانه ساير دستگاه‌هاي نظارتي هم در برابر اين تخلف سكوت كرده‌اند و اين بر عمق فاجعه مي‌افزايد.

هرچند آقاي ظهرابي، اوايل هفته جاري در وجود خبرنگاران شجاعت به خرج داد و اعتراض خود را به اين مساله ابراز داشت. اما ايشان به گفتن يك مسوول در سازمان محيط‌زيست مي‌بايست همكاران خود و دست اندركاران اين پروژه را مورد بازخواست قرار دهد كه چرا دو سال همه در اين خصوص سكوت كرده بودند. تا همين‌جاي كار، يك تخلف جدي صورت گرفته كه كسي مسووليت رسيدگي به آن را قبول نمي‌كند. عدم رسيدگي به اين نوشته و ساكت ماندن مسوولان اين سازمان، جهت تداوم تخلفات كوچك و بزرگ در حوزه محيط‌زيست و نابودي آن مي‌بشود.