۴۰۰۰ دانشآموز اوتیسم در مدارس ایران؛ راهکارهای آموزشی، توانبخشی و نقش خانواده, رییس گروه تدوین و برنامهریزی درسی نوآموزان و دانشآموزان با اختلال طیف اوتیسم و چندملولیتی اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۳۸۰۰ دانشآموز در مدارس استثنایی و نزدیک به ۲۰۰ نفر در مدارس عادی تحت پوشش آموزش تلفیقی و فراگیر به تحصیل مشغولاند. این آمارها نشاندهنده توجه روزافزون نظام آموزش و پرورش به شمولیت آموزشی است.
اوتیسم نارسایی در تعامل اجتماعی و علایق محدود افراد دارای اختلال طیف اوتیسم دچار نقص در برقراری رابطه و تعامل اجتماعی، فعالیتهای محدود و تکراری و علایق خاصی هستند. این اختلال درمان قطعی ندارد، اما با ارائه خدمات حرکتیدرمانی، آموزشی و توانبخشی میتوان شدت علائم را کاهش داده و بهبود نسبی ایجاد کرد.
کتاب درسی نوآموزان پیشدبستانی فصلی اختصاصی برای خانوادهها در مهر ۱۴۰۳ برای اولین بار کتاب درسی آمادگی ۱ دوره پیشدبستانی ویژه نوآموزان با اختلال طیف اوتیسم تدوین و در مدارس استثنایی اجرا شد. ویژگی منحصر به فرد این کتاب، اختصاص یک فصل کامل به خانوادههاست تا در اوقات فراغت و فعالیتهای خارج از مدرسه بدانند چگونه با فرزندان خود تعامل برقرار کنند.
بازیها طوری طراحی شدهاند که والدین نیز بتوانند در خانه اجرا کرده و در فرآیند آموزشی شریک باشند. قدم اول برقراری رابطه و تعامل از طریق بازی چالش اصلی این کودکان، دشواری در ارتباط اجتماعی است.
احترام به ترجیحات کودک و اجتناب از لجبازی، کلید موفقیت در این مرحله محسوب میشود. شدت اختلال مستقیماً بر زمان لازم برای برقراری تعامل تأثیر میگذارد؛ بنابراین در موارد شدید، استفاده از خدمات کاردرمانگران خبره توصیه میشود. همچنین برای مدیریت مشکلات حسی (کمحسی یا بیشحسی) مراجعه به متخصصان ضروری است. مدیریت رفتارهای چالشبرانگیز این کودکان گاهی رفتارهای چالشبرانگیزی مانند گریه، خشم یا پرخاشگری نشان میدهند.
راهکار پیشنهادی این است که والدین ابتدا بایستی ببیند چه اتفاقی برای کودک رخ داده، فرضیات را بررسی کرده و عامل ناراحتی را شناسایی کنند. در صورت نیاز، مشاوران متخصص میتوانند راهنمایی کنند. فراهم آوردن محیطی امن، شلوغنیز و آرام برای این افراد از اهمیت بالایی برخوردار است. هشدار در مورد قطع ناگهانی دارو متأسفانه گاهی اطلاعات نادرست باعث میشود والدین بدون هماهنگی با روانپزشک، داروهای تجویز شده را قطع کنند.
باید بدانیم اوتیسم اختلالی است که با دارو به طور کامل درمان نمیشود، بلکه با خدمات تخصصی مدیریت میگردد. قطع ناگهانی دارو میتواند عواقب وخیمی داشته باشد. پتانسیلهای تحصیلی و شغلی دانشآموزان اوتیسم برخلاف تصور رایج، همه دانشآموزان با اوتیسم کمتوان ذهنی نیستند. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد این گروه دچار مشکلات ذهنی هستند، اما نزدیک به ۲۰ تا ۳۰ درصد هوش عادی دارند و میتوانند تا پیشدبیرستان پیش بروند.
برخی استعدادهای خاصی در زمینههای موسیقی و هنر دارند که در صورت شناسایی و پرورش، میتوانند به موفقیتهای چشمگیری دست یابند. راهکارهای شغلی و آیندهنگری در حال حاضر دانشآموزان دوره دوم متوسطه کاردانش مدارس استثنایی در سه رشته خدمات امور اداری، کمک باغبانی و موسیقی مشغول تحصیل هستند. آموزش و پرورش استثنایی در حال طراحی رشتههای متناسبسازی شده بیشتری برای این دانشآموزان است.
با وجود کمبود نیروی توانبخشی در مدارس، تلاشها برای جذب و استخدام کادر متخصص ادامه دارد. در حال حاضر این دانشآموزان از خدمات توانبخشی برونمدرسه تحت پوشش بیمه سلامت بهرهمند میشوند. هدف نهایی آموزش و پرورش استثنایی، ارائه خدمات با کیفیت است تا این گروه بتوانند زندگی بهتری در جامعه تجربه کنند.
