خطرات نوشیدنیهای انرژیزا برای سلامت جوانان اثرات کافئین، قند و تورین بر قلب و مغز, مطالعات اخیر هشدار میدهند که مصرف نوشیدنیهای انرژیزا در میان نوجوانان و جوانان، پیامدهای مخرب و گستردهای بر سلامت جسمی و روانی دارد.
این نوشیدنیها که حاوی مقادیر بالا از کافئین، قند و تورین هستند، نه تنها باعث اختلال در الگوی خواب و کاهش تمرکز میشوند، بلکه در درازمدت زمینهساز چاقی، بیماریهای قلبی و اختلالات روانی نظیر اضطراب و افسردگی خواهند بود.
مکانیسم اثر کافئین بر بدن و زمانبندی تأثیرات کافئین حدود ۱۰ دقیقه پس از مصرف به جریان خون وارد شده و در بازه ۴۵ تا ۵۰ دقیقه به اوج غلظت خود میرسد. در این مرحله، فرد به طور موقت حس هوشیاری و تمرکز بالا را تجربه میکند. با این حال، پس از کاهش سطح کافئین در خون، عوارض جانبی مانند خستگی شدید و افت ناگهانی انرژی ظاهر میشوند.
نیمعمر کافئین در بدن حدود ۵ تا ۶ ساعت برآورد میشود، یعنی نیمی از مقدار مصرفی همچنان در جریان خون باقی مانده و اثر خود را ادامه میدهد.
خطرات جدی برای سلامت قلب و عروق پزشکان تأکید دارند که نوشیدنیهای انرژیزا برای افراد مبتلا به بیماریهای قلبی ارثی یا پنهان، تهدید جدی محسوب میشوند. ترکیبات فعال در این نوشیدنیها میتوانند سیستم الکتریکی قلب را دچار اختلال کرده و احتمال آرتمی (ضربان قلب نامنظم) را به شدت افزایش دهند. این خطر در شرایطی که با کمخوابی، کمآبی، مصرف سیگار الکترونیکی یا استرس بالا همزمان شود، چندبرابر میشود.
پژوهشی در کلینیک معروف مایو بر روی ۱۴۴ بیمار جانباخته از ایست قلبی، نشان داد که ۷ نفر از آنها پیش از وقوع حادثه، نوشیدنی انرژیزا مصرف کرده بودند. اگرچه این مطالعه رابطه مستقیم علّی را ثابت نکرد، اما همبستگی قوی بین مصرف این نوشیدنیها و رویدادهای قلبی ناگهانی را تایید میکند.
سمیت قند و تورین دو عامل پنهان خطرناک علاوه بر کافئین، محتوای بالا قند در این نوشیدنیها عامل اصلی افزایش ریسک چاقی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و حتی برخی سرطانهاست. به عنوان مثال، یک قوطی ۲۵۰ میلیلیتری از برندهای معروف مانند ردبال حاوی ۲۷.۵ گرم قند است که بسیار فراتر از حد مجاز روزانه پیشنهادی سازمان بهداشت جهانی میباشد.
همچنین، تورین به عنوان یک اسید آمینه افزوده شده، اگرچه در مقادیر طبیعی نقش مهمی در تنظیم کلسیم سلولی و کنترل التهاب دارد، اما در دوزهای بالا میتواند منجر به عوارض گوارشی نظیر استفراغ، اسهال، ناراحتی معده، سرگیجه و خستگی شود. تأثیرات بر سلامت روان و شناختی کودکان و نوجوانان یک مطالعه مقیاسبزرگ در بریتانیا بر روی بیش از ۱.۲ میلیون کودک و نوجوان، نتایج نگرانکنندهای را فاش کرد.
مصرف منظم نوشیدنیهای انرژیزا با افزایش چشمگیر علائمی چون سردرد مزمن، تحریکپذیری، خستگی مداوم، درد معده، کاهش کیفیت و کمیت خواب، و بالا رفتن نرخ اضطراب، استرس و افسردگی همبستگی مستقیم داشت. این یافتهها نشان میدهد که تأثیرات سمی این نوشیدنیها فراتر از عوارض جسمانی لحظهای بوده و بر توسعه مغز و ثبات روانی در سالهای حساس رشد تأثیر منفی میگذارند.
نتیجهگیری و توصیههای پیشگیرانه مجموعه شواهد علمی نشان میدهد که نوشیدنیهای انرژیزا گزینهای ایمن برای تأمین انرژی نیستند، بخصوص برای قشر جوان. جایگزینهای سالم مانند تغذیه متعادل، آبآوری مناسب، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم، راهکارهای پایدار و بیخطر برای حفظ نشاط و تمرکز هستند.
والدین، معلمان و سیاستگذاران سلامت باید با تقویت فرهنگ آگاهسازی و محدود کردن دسترسی آسان به این محصولات، از نسل جوان در برابر مخاطرات پنهان این نوشیدنیها محافظت کنند.
