راهنمای جامع مدیریت بیماریهای خودایمنی در دوران بارداری از تشخیص تا درمان, بیماریهای خودایمنی در میان زنان در سن باروری بسیار رایجتر از مردان هستند و هنگام بارداری چالشهای منحصر به فردی را برای مادر و جنین به وجود میآورند. در این حالت، سیستم ایمنی به اشتباه بافتهای سالم بدن را هدف قرار میدهد و آنتیبادیهای تولیدشده میتوانند از طریق جفت به گردش خون جنین نفوذ کرده و عوارضی را به همراه بیاورند.
مدیریت صحیح این بیماریها نیازمند برنامهریزی پیش از بارداری، مراقبتهای تخصصی در طول دوران بارداری و نظارت پس از زایمان است. سندرم آنتیفسفولیپید (APS) و خطرات لختهگیری سندرم آنتیفسفولیپید باعث میشود خون به راحتی و بیش از حد لخته کند.
تهگیریهای عروق) و نتایج آزمایشهای خون برای شناسایی آنتیبادیهای آنتیفسفولیپید در دو بازه زمانی جداگانه (با فاصله ۱۲ هفته) انجام میشود.
پروتکل استاندارد درمان شامل استفاده از آسپرین با دوز پایین (معمولاً ۸۱ میلیگرم روزانه) از اوایل بارداری و هپارین با وزن مولکولی پایین (مانند انوکساپارین) در طول بارداری و تا ۶ هفته پس از زایمان است.
ترومبوسیتوپنی ایمنی (ITP) مدیریت پلاکت پایین در ITP، آنتیبادیها پلاکتهای خون را تخریب میکنند و ریسک خونریزی را در مادر و به ندرت در جنین افزایش میدهند. برخلاف مادر، پلاکتهای جنین معمولاً تحت تأثیر قرار نمیگیرند و زایمان مهبلی برای اکثر زنان امکانپذیر است.
درمان در بارداری بر اساس سطح پلاکت و علائم بالینی تعیین میشود کورتیکواستروئیدها (پردنیزولون) خط اول درمان برای افزایش تعداد پلاکت، اگرچه در حدود ۵۰٪ موارد پاسخدهنده هستند و ممکن است ریسک پیشزایی و محدودیت رشد جنین را افزایش دهند. ایمنوگلوبولین وریدی (IVIG) برای افزایش سریع و موقت پلاکت پیش از زایمان یا در موارد حاد به کار میرود.
ترومبوپویتین ر ها (مانند رومیپلاستیم) در موارد مقاوم به درمانهای معمول مورد استفاده قرار میگیرند. اسپلنکتومی (برداشتن طحال) تنها در موارد بسیار حاد و مقاوم به درمان در تریمستر دوم انجام میشود. میاستنی گراویس ضعف عضلانی و بارداری میاستنی گراویس با ضعف عضلات اسکلتالظاهر میشود. در بارداری علائم ممکن است تشدید، بهبود یابد یا ثابت بمانند. داروهای استیرویدی و ایمنوسوپرسور اغلب برای کنترل بیماری ادامه داده میشوند.
نکته حیاتی اجتناب از داروهایی است که انتقال عصبی-عضلانی را تشدید میکنند (مانند منیزیم سولفات، برخی آنتیبیوتیکها و ببلاکرها) مگر با نظارت دقیق پزشک. آنتیبادیهای ضد رسپتور استیلکلین میتوانند از جفت عبور کرده و در ۱۰ تا ۲۰٪ نوزادان سندرم میاستنی گذاری عارضی ایجاد کنند که در عرض چند هفته به طور خودکار رفع میشود. زایمان مهبلی معمولاً ترجیح داده میشود، مگر در صورت ضعف عضلات تنفسی شدید.
آرتریت روماتوئید آرامش بیماری در بارداری بسیاری از زنان با آرتریت روماتوئید در طول بارداری بهبود علائم (رمیسون) را تجربه میکنند، اگرچه پس از زایمان شعلهور مجدد رایج است. اگر بیماری در مفصل لگن یا ستون فقرات آسیب وارد کرده باشد، زایمان سزارین ممکن است ضروری باشد. درمان در بارداری شامل پردنیزولون با دوز پایین و داروهای DMARD سازگار با بارداری (مانند هیدروکسیکلروکین و سولفاسالازین) است.
متوترکست و لفلونومید به شدت ممنوع هستند و باید پیش از بارداری قطع شوند. بیولوژیکهای ضد TNF (مانند سرتولیزوماب) در صورت لزوم قابل ادامه هستند. لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) برنامهریزی حیاتی بارداری در لوپوس باید در فاز رمیسون (حداقل ۶ ماه کنترل کامل بیماری) و با کارکرد کلیوی طبیعی برنامهریزی شود. لوپوس فعال، به ویژه نفرایت کلیوی لوپوسی، ریسک بالای پیشاکلامپسی، سقط جنین، زایمان پیشزمان و مرگ جنین را به همراه دارد.
هیدروکسیکلروکین باید در طول تمام بارداری ادامه یابد، زیرا کاهش شعلهور و بهبود نتایج بارداری را تضمین میکند. در صورت شعلهور، پردنیزولون و ایمنوسوپرسورهای ایمن (آزاتیوپرین، سیکلوسپورین، تاکرولیموس) استفاده میشوند. میکوفنولات موفیتیل و سیکلوفوسفامید در بارداری ممنوع هستند. آنتیبادیهای ضد /SSA و /SSB میتوانند بلوک قلبی خلقی در جنین ایجاد کنند که غیرقابل برگشت است.
بنابراین، اکوکاردیوگرافی جنینی سریالی (هر ۱-۲ هفته در تریمستر دوم) برای تشخیص زودهنگام الزامی است. سندرم شوگرن نظارت بر ضربان قلب جنین سندرم شوگرن به دلیل حضور آنتیبادیهای ضد /SSA، ریسک بلوک قلبی خلقی و بینظمیهای ضربان قلب جنین را افزایش میدهد. اگرچه اکثر بارداریها بدون عارضه پیش میروند، اما اکوکاردیوگرافی جنینی منظم برای تشخیص زودهنگام بلوک قلبی (که با دکسامتازون مادری قابل درمان در مراحل اولیه است) توصیه میشود.
ریسک سقط جنین نیز در این بیماران کمی بالاتر از جمعیت عمومی گزارش شده است. اصول کلی مدیریت و توصیههای طلایی مشاوره پیش از بارداری بازبینی داروها، حذف داروهای تراتوژنیک (موتورکست، میکوفنولات، سیکلوفوسفامید) و جایگزینی با گزینههای ایمن حداقل ۳ تا ۶ ماه قبل از بارداری. تیم مراقبت چندجانبه مدیریت همزمان توسط متخصص زایمان و بانوان (مخصوصاً پریناتولوژیست)، روماتولوژیست و نेफروولوژیست (در صورت ادگی کلیه).
مراقبتهای پیشزایی تخصصی سونوگرافی سریالی برای ارزیابی رشد جنین، دوپلر عروق رحم برای پیشبینی پیشاکلامپسی، و اکوکاردیوگرافی جنینی در لوپوس/شوگرن. واکسیناسیون وکسینهای غیرفعال (انفولوانزا، کووید-۱۹، تتانوس-دیفتری-پرتوسیس) ایمن و توصیه شدهاند؛ وکسینهای زنده ضعیفشده (MMR، واریسلا) در بارداری ممنوعند. شیرو زایمان و پس از زایمان تصمیم بر اساس وضعیت بیماری، کارکرد عضوی و علائم جنین.
اکثر زنان میتوانند زایمان مهبلی داشته باشند. ادامه داروهای ایمن در دوران شیرو و مشورت برای شیردهی (اکثر داروهای استاندارد در شیردهی ایمن هستند) ضروری است. با پیشرفتهای پزشکی مدرن، زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی میتوانند با برنامهریزی دقیق و مراقبتهای تخصصی، بارداریهای سالم و زایمان نوزادان سالم را تجربه کنند. کلید موفقیت، همکاری فعال بیمار با تیم درمانی و پیروی از پروتکلهای مبتنی بر شواهد است.
