دانشمندان برای اولین‌بار با پیوند سلول‌های بنیادی دیابت را در زنی جوان معکوس کردند_کویر دانش

یک زن ۲۵ ساله‌ی مبتلا به دیابت نوع ۱، کمتر از سه ماه بعد از دریافت پیوند سلول‌های بنیادی بازبرنامه‌ریزی‌شده، اغاز به تشکیل انسولین برای خود کرد. او اولین فرد مبتلا به این بیماری است که با منفعت گیری از سلول‌های استخراج‌شده از بدن خودش درمان می‌بشود.

زن دریافت‌کننده‌ی سلول‌های بنیادی که در شهر تیانجین چین زندگی می‌کند، در تماس با نشریه نیچر او گفت: «اکنون می‌توانم شکر بخورم و از [توانایی دوباره] خوردن همه‌چیز به خصوص هات‌پات لذت می‌برم.» او برای نگه داری حریم خصوصی‌اش خواست تا نامش آشکار نشود.

جیمز شاپیرو، جراح و محقق پیوند در دانشگاه آلبرتا کانادا، می‌گوید نتایج این جراحی شگفت‌انگیز است و دیابت را در بیماری که از‌قبل به مقادیر قابل‌توجهی انسولین نیاز داشت، کاملاً معکوس کرده است.

مطالعات تازه ازجمله پژوهش‌های پیشگامانه‌ای می باشند که از سلول‌های بنیادی با برنامه‌ریزی مجدد برای درمان دیابت، بیماری نزدیک به نیم میلیارد نفر در سراسر جهان منفعت گیری می‌کنند. زیاد تر مبتلایان به دیابت از نوع ۲ این بیماری رنج می‌برند. در دیابت نوع ۲ بدن انسولین کافی تشکیل نمی‌کند یا توانایی برای منفعت گیری از هورمون انسولین افت می‌یابد. در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی به سلول‌های جزایر پانکراس دعوا می‌کند.

پیوند سلول‌های جزایر پانکراس می‌تواند بیماری را درمان کند، اما اهداکنندگان کافی برای پاسخگویی به تقاضای رو‌به‌رشد وجود ندارد و گیرندگان باید از داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم‌ ایمنی منفعت گیری کنند تا از بعد‌زدن بافت اهداکننده توسط بدن جلوگیری کنند.

در اولین کارآزمایی در نوع خود، هونگ‌کوی دنگ، زیست‌شناس سلولی دانشگاه پکن، همراه همکارانش سلول‌های سه فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ را استخراج کردند و آن‌ها را به حالت پرتوان برگرداندند. با انجام این کار می‌توان سلول را به هر نوع سلول فرد دیگر در بدن تبدیل کرد. تکنیک برنامه‌ریزی مجدد اولین‌بار تقریباً دو دهه‌ی پیش توسط شینیا یاماناکا در دانشگاه کیوتو در ژاپن ابداع شد. اما دنگ و همکارانش این تکنیک را اصلاح کردند تا کنترل بیشتری بر فرآیند داشته باشند.

سپس محققان از سلول‌های بنیادی پرتوان القا‌شده‌ی شیمیایی (iPS) برای تشکیل خوشه‌های سه‌بعدی از جزایر منفعت گیری کردند. محققان ایمنی و کارایی سلول‌های تازه را در موش‌ها و پستانداران غیر‌انسانی آزمایش کردند.

در ژوئن ۲۰۲۳، محققان در عملی که کمتر از نیم‌ساعت به طول انجامید، تقریباً ۱٫۵ میلیون جزایر لانگرهانس را به عضلات شکم زن ۲۵ ساله تزریق کردند که محل جدیدی برای پیوند جزایر است. زیاد تر پیوندهای جزایر به کبد تزریق می‌بشود؛ جایی که سلول‌ها قابل مشاهده نیستند؛ اما با قرار‌دادن سلول‌ها در شکم، محققان می‌توانند سلول‌ها را با منفعت گیری از تصویربرداری پرتو مغناطیسی (MRI) زیر نظر بگیرند و در صورت نیاز آن‌ها را حذف کنند.

دو و نیم ماه سپس، زن ۲۵ ساله به اندازه‌ی کافی انسولین تشکیل می‌کرد که بدون نیاز به دریافت انسولین اضافه زندگی کند و بدنش بیشتر از یک سال است که مقدار تشکیل کافی انسولین را نگه داری کرده است. زن بیمار دیگر توانایی‌ی جهش‌ها و کم شدن‌های خطرناک در سطح گلوکز خون را نداشت و بیشتر از ۹۸ درصد از روز سطح گلوکز خونش در محدوده‌ی مناسب قرار داشت. دایسوکه یابه، محقق دیابت در دانشگاه کیوتو، می‌گوید نتایج قابل‌دقت است و اگر برای دیگر بیماران قابل‌اجرا باشد، بسیار خواهد می بود.

دنگ می‌گوید که نتایج برای دو شرکت‌کننده‌ی دیگر نیز زیاد مثبت است و آن‌ها در نوامبر به رکورد یک ساله خواهند رسید. دنگ امیدوار است سپس از یک‌ساله‌شدن آزمایش‌ها بتواند با انجام آزمایشات شبیه به ۱۰ یا ۲۰ نفر دیگر نیز پشتیبانی کند.

از آنجایی که زن ۲۵ ساله از قبل برای پیوند کبد داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی دریافت می‌کرد، محققان نتوانستند برسی کنند که آیا سلول های iPS خطر رد پیوند را افت می‌دهد یا خیر.

در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، حتی اگر بدن پیوند را به علت «خارجی» نبودن سلول‌ها رد نکند، به علت داشتن یک بیماری خودایمنی، خطر دعوا‌ی بدن به جزایر هم چنان وجود دارد. دنگ که به علت وجود داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی، رد پیوند را در زن ۲۵ ساله مشاهده نکردند، اما محققان در تلاش می باشند تا سلول‌هایی تشکیل کنند که بتوانند از جواب خودایمنی رد پیوند اجتناب کنند.