>> کیمیت؛ نژاد باستانی سگِ شمال که در آستانه انقراض قرار دارد > تحقیقات ژنتیکی تازه

>> کیمیت؛ نژاد باستانی سگِ شمال که در آستانه انقراض قرار دارد > تحقیقات ژنتیکی تازه، نقابی از رازهای یکی از قدیمیترین نژادهای سگ در جهان برداشته است. محققان مؤسسه ملی تحقیقات ژنوم انسانی با بررسی دادههای ژنتیکی، سگ سورتمه گرینلند معروف به کیمیت را به عنوان قدیمیترین نژاد سگ اهلی شناسایی کردهاند که به طور پیوسته و در طول یک هزار سال گذشته، در کنار انسانهای این زندگی و کار کرده است.

این کشف که در نشریه معتبر منتشر شده، همزمان زنگ خطر جدی برای بقای این میراث زنده را نیز به صدا در آورده است. شواهد ژنتیکی هزاران ساله تیم تحقیقاتی با تجزیه و تحلیل ۹۲ ژنوم مربوط به نمونههای امروزی و باستانی (استخراج شده از استخوانها و پوستهای پدید آمده در لباسهای کهنه اینویتها) به نتایج شگفتانگیزی رسیدند.

برخلاف نژادهای دیگر قطبی مانند هاسکی سیبری یا مالاموت آلاسکایی که در طول تاریخ با سگهای دیگر مخلوط شدهاند، ژنوم کیمیت حیاتپذیری و نقاوت ژنتیکی قابل توجهی را حفظ کرده است. محققان تأکید میکنند این سگها برای ۱۰۰۰ سال یا بیشتر، همان وظایف را در کنار همان مردم (اینویتها) انجام دادهاند. این پیوستگی بیسابقه، کیمیت را به یک میراث زنده تبدیل کرده است. نکته جالب توجه دیگر، فاصله ژنتیکی این نژاد با گرگهاست.

با وجود ظاهر گرگمانند، تحلیلها نشان میدهد که کیمیتها نسبت به پیشبینیهای قبلی، تماس ژنتیکی کمتری با گرگهای وحشی داشتهاند که بر مسیر تحولی منحصر به فرد آنها دلالت دارد. روایت مهاجرت انسان از زبان سگها این پژوهش فراتر از تاریخ سگها رفته و نور تازهای بر تاریخ مهاجرت بشر به قطب شمال هم افکنده است. دادههای ژنتیکی نشاندهنده دو موج مهاجرت متمایز برای ورود سگها به گرینلند هستند.

این الگوی مهاجرتی، همزمان با ورود اولین گروههای انسانی به این جزیره بوده و بنابراین میتواند به مستندات جانبی برای کهنهسالی تمدن اینویت در این منطقه تبدیل شود. مطالعه همچنین نشان میدهد که با وجود استعمار اروپاییها و ورود نژادهای خارجی، جمعیت کیمیتهای امروزی تاثیر ژنتیکی چشمگیری از سگهای اروپایی نگرفتهاند. این موضوع گواهی بر انزوا مکانیکی جغرافیایی و تلاش بیوقفه قوم اینویت برای حفظ اصالت این نژاد گرانبهاست.

بحران جمعیتی و تهدید انقراض با وجود ارزش تاریخی و بیولوژیک بینظیر، آینده کیمیت در خطر جدی به سر میبرد. تغییرات اقلیمی و تحولات فرهنگی، جمعیتی را که قرنها در سختترین شرایط طبیعی باقی مانده، به سرعت نابود میکند.

آمارها مأسوفانهای را ترسیم میکنند سال ۲۰۰۲ جمعیت تخمینی حدود ۲۵ هزار سر سال ۲۰۲۰ کاهش شدید به تنها ۱۳ هزار سر ذوب یخهای مداوم در قطب شمال، مسیرهای سنتی سورتمهکشی را از بین برده و وسایل نقلیه مدرن جایگزین قدرت و وفاداری این سگها شدهاند. از بین رفتن نقش کارکردی، انگیزههای و فرهنگی نگهداری این سگها را برای قومهای بومی کاهش داده است.

کارشناسان هشدار میدهند که بدون مداخله جدی برای حفظ زیستگاه و نقشهای سنتی، این نژاد هزاران ساله ممکن است برای همیشه از روی زمین محو شود. این تحقیق نه تنها â علمی دارد، بلکه یک فراخوان للعمل برای حفاظت از تنوع زیستی فرهنگی و طبیعی در یک از حساسترین اکوسیستمهای جهان است.

>> چالشهای زیستمحیطی و تاثیر بر اکوسیستم قطب شمال تغییرات اقلیمی تنها تهدیدی نیست که سایهی سنگینی بر سرِ آیندهی کیمیتها افکنده است؛ این پدیده، کلِ اکوسیستم قطب شمال را در حال دگرگونی است. یخهای دریایی که بستر اصلی شکار و جستوجوی این سگها و همسایههای انسانیشان بودهاند، با سرعتِ وحشتناکی در حال رقیق و کوچک شدن هستند.

این امر باعث میشود مسیرهای سنتی سورتمهکشی، که قرنها امن و قابل پیشبینی بودهاند، ناگهان خطرناک یا حتی غیرممکن گردند. محققان اقلیمشناسی هشدار میدهند که با ادامه روند فعلی، تابستانهای قطب شمال در عرض چند دهه آینده کاملاً بییخ خواهند بود. برای کیمیتها که ژنتیکی و فیزیولوژیکی برای کار در دمای بسیار پایین و روی یخهای ضخیم تکامل یافتهاند، این تغییر به معنای از دست دادن محل کار و خانه همزمان است.

پوست ضخیم و لایه زیرپوستی چرب آنها که در سرما محافظت میکند، در دمای بالا باعث ضربه حرارتی و استرس فیزیولوژیک میشود. تغییر در دینامیک شکار و امنیت غذایی اینویتها و کیمیتها به طور سنتی در شکار نهنگ، خرس قطبی و فوکه همکاری میکردند. سگها با بویایی فوقالعاده و تحمل خستگی، نفسهای شکارچی را در یخ پیدا میکردند و خرسها را از فاصله امن دور نگه میداشتند.

با رقیق شدن یخ، شکار نهنگ و فوکه برای انسانها نیز خطرناک شده و بسیاری از خانوادههای اینویتی به سمت شهرها و اسکانهای ثابت مهاجرت کردهاند. این مهاجرت، زنجیره انتقال دانش سنتی سورتمهکشی و پرورش کیمیت را قطع کرده است. گذار فرهنگی از ضرورت به حاشیه علاوه بر فشارهای زیستمحیطی، گذارهای فرهنگی که در متن مطالعه به آنها اشاره شده، نقش تخریبی در کاهش جمعیت دارند.

ورود وسایل نقلیه مدرن، به ویژه اسکوترهای برفی و کامیونهای باربری، اقتصاد سنتی شمال را متحول کرده است. یک اسکوتر برفی میتواند مسافتی را در چند ساعت بپیماید که سورتمهای از کیمیتها روزها برای طی کردن آن زمان میبردند، و در عین حال نیاز به غذا، مراقبت و استراحه طولانی ندارد.

تحول در نگاه نسل جدید نسل جوان اینویتها که در مدارس مدرن تحصیل کرده و به اینترنت و فرهنگ جهانی دسترسی دارند، سورتمهکشی را به عنوان یک شغل سخت، کمدرآمد و قدیمی میبینند. بسیاری از خانوادهها دیگر نژاد کیمیت را نگه نمیدارند چون هزینههای تغذیه (گوشت و چربی حیوانی گران) و مراقبتهای دامپزشکی را در اقتصاد نوین توجیه نمیکنند.

این تغییر نگرش، انتقال مهارتهای پرورش، آموزش و انتخاب نژادی را که هزاران سال تداوم داشته، به خطر انداخته است. تلاشهای حفظ و برنامههای احیاءp>با وجود تصویر تیره، تمام امیدها از دست نرفته است. در سالهای اخیر، تلاشهای جدیای از سوی دولت گرینلند، سازمانهای غیردولتی بینالمللی و محققان ژنتیک برای جلوگیری از انقراض این نژاد آغاز شده است.

بانک ژنتیکی و برنامههای تولیدمثل کنترلشده مؤسسه ملی تحقیقات ژنوم انسانی در همکاری با دانشگاه کپنهاگن، یک بانک ژنتیکی جامع از نمونههای فعلی و باستانی کیمیتها ایجاد کرده است. این بانک به شناسایی آلیلهای نادر، پیشگیری از همزیستی نزدیک و برنامهریزی برای جفتهای تولیدمثل بهینه کمک میکند. هدف حفظ تنوع ژنتیکی در حالی است که جمعیت کم است، تا در صورت احیاء شرایط مناسب، نژاد با سلامت ژنتیکی کامل بازگردانده شود.

قدرت دادن به اقتصاد سنتی برخی پروژههای پایدار توسعه، سعی در بازتعریف نقش کیمیت در اقتصاد شمال دارند. توریسم اکولوژیک و فرهنگی، تجربههای سورتمهکشی با کیمیتهای اصیل را به عنوان یک محصول پرارزش برای توریستهای بینالمللی معرفی میکند. درآمد حاصل میتواند مستقیماً به پرورشندگان بومی بپردازد و انگیزه اقتصادی برای نگهداری سگها را زنده نگه دارد.

حمایتهای قانونی و تعرفهای دولت خودمختار گرینلند در سالهای اخیر مقرراتی را تصویب کرده که صادرات کیمیتها را به خارج از جزیره ممنوع یا سختگیرانه کنترل میکند. همچنین یارانههایی برای غذا و واکسیناسیون این سگها در نظر گرفته شده تا بار مالی بر دوش پرورشندگان بومی کاهش یابد. ثبت نام کیمیت در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو نیز در دستور کار قرار گرفته تا حمایتهای بینالمللی را تسهیل کند.

درسهای جهانی از کیمیت داستان کیمیت تنها مربوط به گرینلند یا اینویتها نیست. این نژاد یک مطالعه موردی کلاسیک برای روابط انسان-حیوان در عصر آنتروپوسن است. نشان میدهد که چگونه یک شراکت تکاملی هزاران ساله میتواند در عرض چند دهه توسط (نیروهای مدرنیته) و تغییر اقلیم منقضی شود. تنوع زیستی فرهنگی در برابر یکنواختی انقراض کیمیت تنها از دست رفتن یک نژاد سگ نیست؛ این از دست رفتن یک سیستم دانش بومی است.

روشهای پرورش، آموزش، تغذیه و مدیریت سگ در شرایط سخت قطب شمال، دانشی است که در هیچ کتابچه راهنمای دامپزشکی مدرن وجود ندارد. حفظ کیمیت، حفظ این دانش برای بشر است. آیندهای مشترک محققان تأکید میکنند که بقای کیمیت بدون بقای فرهنگ اینویت و برعکس، غیرممکن است. هر دو در یک سیستم اجتماعی-اکولوژیک گره خوردهاند. سیاستهای حفظ باید از رویکرد فقط حیوان فراتر رفته و بر انسان و حیوان در بستر طبیعت متمرکز شوند.

این یعنی حمایت از حقوق بومیان بر سر زمین، زبان، فرهنگ و اقتصاد سنتی آنها. نتیجهگیری زنگ خطر برای بشریت کشف کیمیت به عنوان قدیمیترین نژاد سگ اهلی، افتخاری علمی است، اما آمارهای جمعیتی آن، یک اعلامیه شکست برای مدیریت مدرن طبیعت است. کاهش از ۲۵ هزار به ۱۳ هزار در کمتر از دو دهه، ناقوس خطر برای تمام نژادهای بومی حیوانات اهلی در سراسر جهان است.

اگر نتوانیم فضایی برای بقای کیمیت در دنیای مدرن بسازیم، پیامدها فراتر از گرینلند خواهد بود. ما شاهد از بین رفتن مدلهای همزیستی پایدار خواهیم بود که هزاران سال آزمون زمان را با موفقیت پشت سر گذاشتهاند. مقاله منتشر شده در ژورنال، نه تنها یک گزارش علمی، بلکه یک فراخوان اخلاقی برای سیاستگذاران، محققان و شهروندان جهانی است زمان برای اقدام، الان است. منبع اصلی مطالعه ژنتیکی منتشر شده در ژورنال، گزارش شده توسط نیویورک پست.

نوشته و ویرایش شده توسط مجله کویر دانش